Η προειδοποίηση του Ντόναλντ Τραμπ για πλήγματα σε γέφυρες και ενεργειακές υποδομές στο Ιράν – εφόσον δεν υπάρξει μία συμφωνία έως τα ξημερώματα της Τετάρτης – επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: πότε μια στρατιωτική ενέργεια θεωρείται νόμιμη στο πλαίσιο μιας σύγκρουσης και πότε συνιστά παραβίαση του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου;
Η απάντηση δεν είναι απλή – και σε μεγάλο βαθμό εξαρτάται από το «πώς» και το «γιατί» ενός χτυπήματος.
Οι κανόνες του πολέμου
Το σύγχρονο πλαίσιο για τη διεξαγωγή των εχθροπραξιών καθορίζεται κυρίως από τις Συμβάσεις της Γενεύης και το Καταστατικό της Ρώμης του Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Στον πυρήνα τους βρίσκονται δύο θεμελιώδεις αρχές: η διάκριση και η αναλογικότητα.
Η πρώτη επιβάλλει σαφή διαχωρισμό μεταξύ στρατιωτικών στόχων και αμάχων. Η δεύτερη απαγορεύει επιθέσεις στις οποίες η αναμενόμενη ζημιά στον άμαχο πληθυσμό είναι δυσανάλογη σε σχέση με το στρατιωτικό όφελος.
Με βάση αυτά τα κριτήρια, ως εγκλήματα πολέμου ορίζονται –μεταξύ άλλων:
- Οι σκόπιμες επιθέσεις κατά αμάχων
- Οι σκόπιμες επιθέσεις κατά πολιτικών υποδομών
- Καθώς και ενέργειες που προκαλούν εκτεταμένες και αδικαιολόγητες καταστροφές.
Πότε μια υποδομή γίνεται νόμιμος στόχος και πότε όχι
Οι υποδομές, όπως γέφυρες ή σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, δεν είναι αυτομάτως εκτός στόχου. Μπορούν να θεωρηθούν νόμιμοι στρατιωτικοί στόχοι εφόσον συμβάλλουν ουσιαστικά στις στρατιωτικές επιχειρήσεις και η καταστροφή τους προσφέρει σαφές επιχειρησιακό πλεονέκτημα.
Μια γέφυρα που χρησιμοποιείται για τη μεταφορά στρατευμάτων ή οπλισμού μπορεί να πληροί αυτά τα κριτήρια και να μην θεωρηθεί πολιτική υποδομή. Ωστόσο εάν αποδειχθεί ότι είναι μία γέφυρα που κυρίως εξυπηρετεί τις μετακινήσεις των πολιτών, πρόκειται για πολιτική υποδομή και κατά συνέπεια η καταστροφή της μπορεί να ενταχθεί στα εγκλήματα πολέμου. Ενεργειακές υποδομές που εξυπηρετούν κυρίως τον άμαχο πληθυσμό βρίσκονται ακόμη πιο κοντά στον ορισμό για έγκλημα πολέμου, καθώς η καταστροφή τους μπορεί να έχει εκτεταμένες ανθρωπιστικές συνέπειες. Ιδίως όταν πλήττονται δίκτυα ηλεκτροδότησης, το διεθνές δίκαιο εξετάζει όχι μόνο τον στόχο, αλλά και τις έμμεσες επιπτώσεις – από την πρόσβαση σε νερό έως τη λειτουργία νοσοκομείων.
Η σημασία της πρόθεσης
Η ίδια η απειλή για επίθεση δεν συνιστά από μόνη της έγκλημα πολέμου. Ωστόσο, στο διεθνές ποινικό δίκαιο, η πρόθεση αποτελεί κρίσιμο στοιχείο.
Δηλώσεις που αφήνουν να εννοηθεί ότι θα πληγούν ευρέως πολιτικές υποδομές, χωρίς σαφή διάκριση ή αναφορά σε στρατιωτικούς στόχους, μπορεί να ερμηνευθούν ως ένδειξη πρόθεσης παραβίασης των κανόνων του πολέμου. Σε κάθε περίπτωση, η νομική αξιολόγηση εξαρτάται από τα πραγματικά δεδομένα: τον στόχο, τα μέσα και τις συνέπειες μιας ενδεχόμενης επίθεσης.
Στην πράξη, η διάκριση μεταξύ νόμιμης στρατιωτικής ενέργειας και εγκλήματος πολέμου είναι συχνά εξαιρετικά λεπτή. Οι ίδιες υποδομές μπορεί να θεωρηθούν νόμιμοι στόχοι σε ένα πλαίσιο και παράνομοι σε ένα άλλο, ανάλογα με τη χρήση τους και τις επιπτώσεις της επίθεσης.
Γι’ αυτό και κάθε τέτοια απειλή ή ενέργεια αξιολογείται εκ των υστέρων, με βάση συγκεκριμένα στοιχεία και όχι γενικές διακηρύξεις.Η ρητορική περί πλήγματος σε γέφυρες και ενεργειακές εγκαταστάσεις δεν συνιστά αυτομάτως παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Ωστόσο, εφόσον μετατραπεί σε πράξη χωρίς σεβασμό στις αρχές της διάκρισης και της αναλογικότητας, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές νομικές συνέπειες και να χαρακτηριστεί ως έγκλημα πολέμου.
Μείνετε συντονισμένοι για όλες τις εξελίξεις στο liveblog της Ναυτεμπορικής.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
