Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν πρόκειται να πραγματοποιήσουν κρίσιμες συνομιλίες στο Ομάν την Παρασκευή, με την απειλή του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για στρατιωτική δράση να διαφαίνεται σε μια περιοχή που μαστίζεται από συγκρούσεις από το 2023.
Η Ουάσιγκτον θέλει οι συνομιλίες να περιλαμβάνουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τους βαλλιστικούς πυραύλους του, την υποστήριξη σε ένοπλες ομάδες στην περιοχή και την «μεταχείριση του ίδιου του λαού τους», δήλωσε την Τετάρτη ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο.
Το Ιράν δήλωσε ότι θα συζητήσει μόνο το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Ακολουθεί μια εισαγωγή στα ζητήματα:
Πυρηνικό πρόγραμμα
Αυτό αποτελεί σημείο εντάσεων από το 2003, όταν ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) ανέφερε ότι το Ιράν δεν είχε συμμορφωθεί με τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT), μετά από αποκαλύψεις ότι είχε πραγματοποιήσει μυστικές πυρηνικές εργασίες.
Η NPT δίνει στο Ιράν το δικαίωμα σε ένα μη στρατιωτικό πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας, αλλά του απαγορεύει να χρησιμοποιεί την τεχνολογία – ιδιαίτερα τον εμπλουτισμό ουρανίου – για την ανάπτυξη ατομικών όπλων.
Οι δυτικές δυνάμεις εφάρμοσαν ένα μείγμα κυρώσεων και διπλωματίας για να προσπαθήσουν να περιορίσουν το πρόγραμμα του Ιράν, φοβούμενες ότι η Τεχεράνη επιδίωκε να κατασκευάσει ατομική βόμβα, παρά τις αρνήσεις της.
Το 2015, οι δυτικές δυνάμεις, μαζί με την Κίνα και τη Ρωσία, κατέληξαν σε συμφωνία με το Ιράν, η οποία περιόριζε αυστηρά τις πυρηνικές του δραστηριότητες και χαλάρωσε τις κυρώσεις. Ήταν ένα σημαντικό επίτευγμα εξωτερικής πολιτικής για τον τότε πρόεδρο των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα.
Ωστόσο, ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ την εγκατέλειψε κατά την πρώτη του θητεία, αποκαλώντας την «χειρότερη συμφωνία που υπήρξε ποτέ».
Υπό τον πρώην πρόεδρο Τζο Μπάιντεν, οι έμμεσες συνομιλίες συνεχίστηκαν, αλλά με μικρή πρόοδο. Το Ιράν άρχισε να εμπλουτίζει ουράνιο σε σχάσιμη καθαρότητα 60% – όχι μακριά από το 90% που απαιτείται για μια βόμβα.
Το 2025, ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, λέγοντας ότι το Ιράν πρέπει να συμφωνήσει σε μια πυρηνική συμφωνία αλλιώς «θα υπάρξουν βομβαρδισμοί». Αρκετοί γύροι συνομιλιών απέτυχαν να καταλήξουν σε συμφωνία.
Τον Ιούνιο, το Ισραήλ εξαπέλυσε επιθέσεις, λέγοντας ότι στόχος ήταν να αποτραπεί το Ιράν από την κατασκευή πυρηνικών όπλων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες συμμετείχαν στην εκστρατεία στις 22 Ιουνίου, βομβαρδίζοντας ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις πριν μεσολαβήσουν για εκεχειρία.
Η κατάσταση των εγκαταστάσεων που υπέστησαν ζημιές στους βομβαρδισμούς του περασμένου έτους παραμένει ασαφής.
Πύραυλοι
Το Ιράν διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα αποθέματα βαλλιστικών πυραύλων στη Μέση Ανατολή.
Εκτόξευσε πυραύλους απευθείας στο Ισραήλ για πρώτη φορά το 2024 σε αντίποινα για μια ισραηλινή επίθεση στο συγκρότημα της πρεσβείας του στη Δαμασκό, καθώς η σύγκρουση εξαπλωνόταν στην περιοχή μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου.
Στον πόλεμο του περασμένου έτους, το Ιράν εκτόξευσε εκατοντάδες πυραύλους στο Ισραήλ, σκοτώνοντας δεκάδες ανθρώπους και δοκιμάζοντας την πολυεπίπεδη αεράμυνα του Ισραήλ.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε στις 30 Ιανουαρίου ότι «οι αμυντικές και πυραυλικές δυνατότητες του Ιράν – και οι πύραυλοι του Ιράν – δεν θα αποτελέσουν ποτέ αντικείμενο διαπραγματεύσεων».
Ο Ρούμπιο δήλωσε την Τετάρτη ότι οι ουσιαστικές συνομιλίες πρέπει να περιλαμβάνουν «το βεληνεκές των βαλλιστικών πυραύλων τους».
Το Ισραήλ έχει παρομοιάσει τον κίνδυνο των πυραύλων του Ιράν με το πυρηνικό του πρόγραμμα. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε τον Ιανουάριο ότι η «προσπάθεια του Ιράν να κατασκευάσει ατομικά όπλα» και οι «20.000 βαλλιστικοί πύραυλοι» ήταν σαν «δύο καρκινικά οζίδια».
Περιφερειακοί σύμμαχοι
Το Ιράν εδώ και καιρό προέβαλε επιρροή στην περιοχή υποστηρίζοντας ένοπλες ομάδες, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ του Λιβάνου.
Γνωστές συλλογικά ως «Άξονας της Αντίστασης», αυτές οι ομάδες είχαν εξελιχθεί σε μια ισχυρή πρόκληση για το Ισραήλ την παραμονή των επιθέσεων της 7ης Οκτωβρίου.
Το Ισραήλ κατέφερε σημαντικά πλήγματα στη Χεζμπολάχ και τη Χαμάς στις συγκρούσεις που ακολούθησαν. Η περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης αποδυναμώθηκε περαιτέρω από την εκδίωξη του Σύριου συμμάχου της, Μπασάρ αλ-Άσαντ.
Παρά τις αποδυναμωμένες θέσεις τους, ούτε η Χαμάς ούτε η Χεζμπολάχ έχουν υποκύψει στις απαιτήσεις για τον αφοπλισμό τους.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει επίσης να αντιμετωπίσει τον ρόλο των υποστηριζόμενων από το Ιράν πολιτοφυλακών στο Ιράκ. Το Reuters ανέφερε ότι η Ουάσινγκτον έχει απειλήσει ανώτερους Ιρακινούς πολιτικούς με κυρώσεις που θα στοχεύουν το ιρακινό κράτος – συμπεριλαμβανομένων ενδεχομένως των κρίσιμων εσόδων του από το πετρέλαιο – σε περίπτωση που ομάδες που υποστηρίζονται από το Ιράν συμπεριληφθούν στην επόμενη κυβέρνησή του.
Οι Χούθι της Υεμένης, οι οποίοι είναι σύμμαχοι με το Ιράν και εκτόξευσαν πυραύλους σε πλοία της Ερυθράς Θάλασσας και στο Ισραήλ κατά τη διάρκεια του πολέμου της Γάζας, παραμένουν σταθερά υπό τον έλεγχο των πιο πυκνοκατοικημένων περιοχών της Υεμένης.
Καταστολή διαδηλώσεων στο Ιράν
Ο Τραμπ ενέτεινε τις απειλές του για στρατιωτική δράση κατά του Ιράν κατά τη διάρκεια ενός κύματος διαμαρτυριών που ξέσπασαν τον Δεκέμβριο λόγω των οικονομικών δυσκολιών, προτού εξελιχθούν σε εκτεταμένες διαδηλώσεις που απαιτούσαν τον τερματισμό της κληρικής διακυβέρνησης. Ήταν οι πιο αιματηρές ταραχές στο Ιράν από την επανάσταση του 1979, με χιλιάδες νεκρούς.
Καθώς το Ιράν κατέστειλε, κατηγορώντας ξένους εχθρούς ότι υποδαύλισαν τις ταραχές, ο Τραμπ προειδοποίησε την Τεχεράνη να μην πυροβολεί διαδηλωτές και δεσμεύτηκε να «λάβει πολύ αυστηρά μέτρα» εάν το Ιράν εκτελέσει διαδηλωτές. Αργότερα δήλωσε ότι η Τεχεράνη είχε ματαιώσει τις μαζικές απαγχονίσεις.
Με πληροφορίες από Reuters
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
