Ζωή on Fire: Σπεύσε…ταχέως για «συνταξιοδότηση» πριν τα 40 – Ή μήπως όχι;

Το κίνημα FIRE (Financial Independence, Retire Early) υπόσχεται το απόλυτο σύγχρονο όνειρο: την οριστική απόδραση από τον εργασιακό στίβο και το κυνήγι του μεροκάματου, δεκαετίες πριν από την καθιερωμένη ηλικία συνταξιοδότησης. Ωστόσο, η φιλοσοφία της επιθετικής αποταμίευσης διχάζει βαθιά. Για τους επικριτές, το FIRE δεν είναι παρά «οικονομική ανορεξία» που καταδικάζει τον άνθρωπο σε μία ζωή μιζέριας. Για τους υποστηρικτές του, όμως, αποτελεί το απόλυτο εργαλείο ελευθερίας.

Στον πυρήνα της ιδέας δεν βρίσκεται η τεμπελιά ή η φθηνή διαβίωση, αλλά μία ριζοσπαστική απόφαση: η χρήση του χρήματος για την εξασφάλιση ποιοτικής οικονομικής διαβίωσης και, πάνω από όλα, για την εξαγορά του πιο πολύτιμου αγαθού – του ίδιου του προσωπικού χρόνου.

Οι απαρχές του κινήματος εντοπίζονται στο βιβλίο του 1992 με τίτλο Your Money or Your Life, συγγραφείς του οποίου ήταν δύο άτομα που είχαν εξασφαλίσει οικονομική αυτονομία πριν από τα 40.

Στα χρόνια που ακολούθησαν, η συγκεκριμένη φιλοσοφία διαδόθηκε ευρύτερα και έγινε εξαιρετικά δημοφιλής μέσα από το διαδίκτυο και ιστολόγια. Το επίκεντρο της θεωρίας βρίσκεται η ιδέα της σκληρής εργασίας —ιδανικά με πολλαπλές πηγές εισοδήματος—, της λιτής διαβίωσης, των συνετών επενδύσεων και της δημιουργίας επαρκούς κεφαλαίου, ώστε να καθίσταται δυνατή η αποχώρηση από την εργασία πολύ πριν από την καθιερωμένη ηλικία συνταξιοδότησης.

Η επιθετική εφαρμογή του παραδοσιακού μοντέλου μπορεί, ωστόσο, να οδηγήσει σε σοβαρά προσωπικά αδιέξοδα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Πετρέλαιο: Πώς το «τέλος του φόβου» έφερε απώλειες 40% σε ένα τρίμηνο – Πού οδεύει τώρα

Χαρακτηριστική είναι η εμπειρία του Άντι Χιλ, ο οποίος ακολουθώντας παλαιότερα την αυστηρή εκδοχή του κινήματος, προσπάθησε να διατηρήσει το οικογενειακό ποσοστό αποταμίευσης γύρω στο 50%. Η επιλογή αυτή προκάλεσε έντονες οικονομικές διαμάχες, φέρνοντας τον γάμο του στα πρόθυρα του χωρισμού και οδηγώντας το ζευγάρι σε συμβούλους γάμου.

Προκειμένου να σώσουν τη σχέση τους, ο Χιλ και η σύζυγός του εγκατέλειψαν την ακραία λιτότητα και στράφηκαν στο Coast FIRE, την εκδοχή που τους επέτρεψε τη μείωση της αποταμίευσης και τη σταδιακή ελάττωση των ωρών εργασίας, αποκαθιστώντας την ισορροπία στην προσωπική και οικονομική τους ζωή.

Ο Χιλ επισήμανε ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται πλέον προς λιγότερο ακραίες μορφές της συγκεκριμένης φιλοσοφίας, αναφέροντας ως παράδειγμα την ανάπτυξη της αντίστοιχης κοινότητας στο Reddit (subreddit), η οποία αριθμεί 139.000 μέλη.

Ο Γκραντ Σαμπατιέ, συγγραφέας του μπεστ σέλερ Financial Freedom, περιέγραψε το σύγχρονο FIRE ως στρατηγική ελεύθερης επιλογής. Ο Σαμπατιέ, ο οποίος έχει αναφερθεί στην απόλυσή του και την επακόλουθη αύξηση της καθαρής περιουσίας του από μόλις 2,26 δολάρια σε πάνω από 1 εκατομμύριο δολάρια μέσα σε πέντε χρόνια, δήλωσε ότι θεωρεί το FIRE εφικτό για όλους. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι αυτό δεν μεταφράζεται στο ίδιο χρονοδιάγραμμα ή στους ίδιους συμβιβασμούς για τον καθένα. Αναγνώρισε, παράλληλα, ότι η επιδίωξη της οικονομικής αυτονομίας παρουσιάζει μεγαλύτερες δυσκολίες σήμερα σε σχέση με το 2010, όταν ξεκίνησε να επενδύει ο ίδιος, καθώς τότε επωφελήθηκε από μια ιδιαίτερα ισχυρή ανοδική αγορά και χαμηλότερο κόστος ζωής.

Από την πλευρά του, ο Χιλ εμφανίστηκε πιο επιφυλακτικός όσον αφορά την κλασική εκδοχή του κινήματος, παραδεχόμενος ότι το παραδοσιακό όνειρο του FIRE είναι δυσκολότερο για γονείς, μονογονεϊκές οικογένειες ή νοικοκυριά με ένα εισόδημα, άτομα με χαμηλότερες αμοιβές και όσους διαμένουν σε περιοχές με υψηλό κόστος διαβίωσης.

Καθώς η οικονομική ελευθερία εξαρτάται τελικά από τη διαφορά μεταξύ εσόδων και εξόδων, εξήγησε ότι η πορεία αποδεικνύεται ευκολότερη για όσους διαθέτουν υψηλά εισοδήματα, για ζευγάρια χωρίς παιδιά με διπλό εισόδημα (DINKs), καθώς και για άτομα που ζουν σε περιοχές με χαμηλότερο κόστος ζωής.

Ο Μπέρμαν υποστηρίζει ακράδαντα ότι όλοι μπορούν να επωφεληθούν από τις αρχές του FIRE, ακόμη και αν δεν συνταξιοδοτηθούν πρόωρα. «Δεν απαιτείται η πλήρης επίτευξη του στόχου για να φανούν χρήσιμες οι ιδέες», δήλωσε.

«Αν κάποιος ανακαλύψει το κίνημα και αρχίσει να αποταμιεύει περισσότερο, να επενδύει νωρίτερα, να διαπραγματεύεται αυξήσεις, να ξεκινά παράλληλη δραστηριότητα ή να αποφεύγει την αλόγιστη αύξηση των εξόδων διαβίωσης, αυτό αποτελεί πρόοδο. Ακόμη και χωρίς πρόωρη συνταξιοδότηση, η οικονομική κατάσταση θα είναι σαφώς βελτιωμένη».

Η έννοια της συνταξιοδότησης αποδεικνύεται συχνά παραπλανητική. Ενώ υπονοεί την οριστική αποχώρηση από την εργασία, η πλειονότητα των υποστηρικτών επιδιώκει στην πραγματικότητα την προαιρετική απασχόληση.

Ο Χιλ θεωρεί τον όρο υπερβολικό, εκτιμώντας ότι πρέπει να αφαιρεθεί από τη συζήτηση. Για τον ίδιο, ο σκοπός δεν είναι η πλήρης αδράνεια, αλλά η εύρεση μίας ευχάριστης απασχόλησης για λίγες ώρες την εβδομάδα. Έχοντας εργαστεί επί χρόνια σε εταιρικό περιβάλλον, το Coast FIRE επέτρεψε την παραίτηση και την αφοσίωση στη δική του εταιρεία χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης. Σήμερα εργάζεται 20 με 25 ώρες εβδομαδιαίως, εξασφαλίζοντας περισσότερο χρόνο με την οικογένειά του.

Από την πλευρά της, η Σεν σημείωσε ότι η κριτική προς τους influencers του κινήματος στερείται ουσίας. «Δεν ζω σε τροχόσπιτο, δεν τρέφομαι αποκλειστικά με ρύζι και φασόλια, ούτε στερήθηκα τα ταξίδια για να εξοικονομήσω χρήματα. Έχω γνωρίσει ελάχιστα άτομα στην κοινότητα του FIRE που ακολουθούν τέτοια πρακτική», δήλωσε, συμπληρώνοντας ότι η στέρηση δεν είναι βιώσιμη. «Το κίνημα δεν πρεσβεύει κάτι τέτοιο. Πρόκειται για καρικατούρα του FIRE. Αν κάποιος εξασφαλίσει οικονομική αυτονομία και επιλέξει να διαθέσει τον χρόνο του στη δική του δημιουργία ή στην προσφορά προς τους άλλους, αυτό αποτελεί την απόλυτη απόδειξη ότι η στρατηγική πέτυχε».

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που, σύμφωνα με τους υποστηρικτές του κινήματος, παραβλέπουν συχνά οι επικριτές. Η συγκεκριμένη φιλοσοφία δεν επιτάσσει απαραίτητα τη φθηνή διαβίωση, την οριστική παραίτηση από την εργασία ή την τυφλή προσήλωση σε ένα άκαμπτο σχέδιο. Στον πυρήνα του, το FIRE αφορά τη χρήση του χρήματος ως μέσου για την εξαγορά χρόνου, ευελιξίας και μεγαλύτερου ελέγχου στον τρόπο ζωής.

Τα είδη του…Fire

Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, το κίνημα έπαψε να αποτελεί μία μονοδιάστατη, άκαμπτη τάση, περιλαμβάνοντας πλέον διαφορετικές εκδοχές που επιτρέπουν στον καθένα να προσαρμόσει τη στρατηγική στα δικά του δεδομένα:

• Lean FIRE: Μινιμαλιστική προσέγγιση που στοχεύει στη συνταξιοδότηση με χαμηλό κεφάλαιο, το οποίο καλύπτει αυστηρά τις βασικές ανάγκες, απαιτώντας μόνιμη δέσμευση σε λιτό τρόπο ζωής.
• Fat FIRE: Επιλογή για άτομα με υψηλά εισοδήματα που επιδιώκουν πρόωρη συνταξιοδότηση χωρίς συμβιβασμούς στην ποιότητα ζωής, συγκεντρώνοντας μεγάλο κεφάλαιο για την κάλυψη ταξιδιών και ανέσεων.
• Barista FIRE: Υβριδική λύση που προβλέπει παραίτηση από την κύρια καριέρα και στροφή σε ημιαπασχόληση μειωμένου άγχους. Ο μισθός καλύπτει τα καθημερινά έξοδα ή την ασφάλιση, χωρίς να θίγονται οι επενδύσεις.
• Coast FIRE: Στρατηγική που εστιάζει στη συγκέντρωση συγκεκριμένου κεφαλαίου νωρίς στη ζωή. Στην πορεία, ο ανατοκισμός αναλαμβάνει τη σταδιακή αύξηση του ποσού. Από τη στιγμή που επιτυγχάνεται ο στόχος αυτός, δεν απαιτείται περαιτέρω αποταμίευση για το μέλλον, παρά μόνο η κάλυψη των τρεχόντων εξόδων.
• Cash Flow FIRE: Μέθοδος που βασίζεται στη δημιουργία σταθερών πηγών παθητικού εισοδήματος (όπως ενοίκια ή αυτόματες επιχειρήσεις) για την κάλυψη των δαπανών, αντί της συσσώρευσης κεφαλαίου σε μετοχές.