Μετά από μερικές εβδομάδες σχετικής ηρεμίας, ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν βρίσκεται και πάλι σε πλήρη εξέλιξη. Η εκεχειρία έχει καταρρεύσει, οι δύο πλευρές ανταλλάσσουν πλήγματα και τα εμπορικά πλοία απειλούνται εκ νέου στα Στενά του Ορμούζ.
Παρόλη την κατάσταση, Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν συνεχίζουν τις συνομιλίες, κάτι που πιθανώς υποδηλώνει ότι το μεταξύ τους μνημόνιο κατανόησης εξ’άρχής είχε πιο περιορισμένο στόχο από αυτόν του τερματισμού της σύγκρουσης και ουσιαστικά συνιστούσε ένα σύστημα διαχείρισης ενός πολέμου που δεν έχει ακόμα τελειώσει.
Πάντως, σύμφωνα με αναλυτές, αν και δεν κατάφερε να αποτρέψει την αναζωπύρωση των εχθροπραξιών, ίσως εξακολουθεί να δίνει το πλαίσιο μέσω του οποίου η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη θα μπορούσαν να περιορίσουν την κλιμάκωση, να διατηρήσουν διαύλους επικοινωνίας και να διαπραγματευτούν στο διάστημα μεταξύ των επιθέσεων.
Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν προς τα πού κινούμαστε καθώς πλέον βρισκόμαστε σε ένα κομβικό σημείο με την αμερικανική πλευρά να εξετάζει, σύμφωνα με δημοσιεύματα, την επέκταση των αμερικανικών στρατιωτικών επιχειρήσεων στο Ιράν, στέλνοντας μάλιστα στο Ισραήλ δεκάδες επιπλέον αεροσκάφη ανεφοδιασμού, ενώ το Ιράν από την άλλη πλήττει κρίσιμες υποδομές σε χώρες της περιοχής και απειλεί να ρίξει την δεύτερη «πυρηνική» του βόμβα, το κλείσιμο του στενού Μπαμπ ελ Μαντέμπ από τους αντάρτες Χούθι της Υεμένης.
Τι σχεδιάζουν οι ΗΠΑ
Όσον αφορά τις ΗΠΑ, μεταξύ των επιλογών που φέρεται να εξετάζονται είναι η εντατικοποίηση των αεροπορικών επιδρομών, η αποστολή χερσαίων δυνάμεων για την κατάληψη ιρανικών νησιών κοντά στα Στενά του Ορμούζ, καθώς και ο βομβαρδισμός μιας καλά οχυρωμένης εγκατάστασης στο Pickaxe Mountain που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για μυστικές πυρηνικές δραστηριότητες.
Αυτά βεβαίως είναι δημοσιεύματα και μένει να δούμε εάν επαληθευθούν. Μέχρι στιγμής έχουμε τις απειλές του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να πλήξει ενεργειακές υποδομές και γέφυρες, κάτι που εν μέρει βλέπουμε ήδη να γίνεται με τις αμερικανικές δυνάμεις να πλήττουν γέφυρες και σιδηροδρομικές γραμμές στο νότιο Ιράν, προκειμένου να διακοπούν οι οδοί ανεφοδιασμού προς το Μπαντάρ Αμπάς.
Το Μπαντάρ Αμπάς αποτελεί το κύριο στρατιωτικό και εμπορικό κέντρο του Ιράν στα στενά ενώ το λιμάνι Σαχίντ Ρατζαΐ στην περιοχή διαχειρίζεται περίπου το 85% της διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων του Ιράν και συνδέεται απευθείας με το εθνικό σιδηροδρομικό και οδικό δίκτυο της χώρας, γεγονός που καθιστά την πόλη κομβικό σημείο για τη μεταφορά στρατιωτικού υλικού, καυσίμων, προσωπικού και εμπορικών φορτίων.
Παράλληλα, βλέπουμε να διευρύνονται οι επιθέσεις που πραγματοποιούν οι αμερικανικές δυνάμεις, πλήττοντας στόχους βαθύτερα στο εσωτερικό του νοτιοανατολικού και νοτιοδυτικού Ιράν. Ο σκοπός αυτών των πληγμάτων δεν είναι άμεσα σαφής, ωστόσο, Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters πως αυτά τα πλήγματα θα μπορούσαν να είναι προπαρασκευαστικά έχοντας στόχο την υποβάθμιση της ιρανικής άμυνας σε περίπτωση που ο αμερικανικός στρατός διαταχθεί να διεξάγει πιο εντατικές επιχειρήσεις.
Το στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ
Το Ιράν, από την άλλη, επιχειρεί να αποτρέψει τις Ηνωμένες Πολιτείες από το να πλήξουν τις ιρανικές ενεργειακές υποδομές, πραγματοποιώντας πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές στο Κουβέιτ, προκαλώντας ζημιές σε δύο σταθμούς παραγωγής ενέργειας και αφαλάτωσης νερού, και απειλώντας με επιθέσεις των Χούθι στο στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Διαρροές στον δυτικό Τύπο, τόσο από το Ιράν όσο και από τους αντάρτες της Υεμένης, αναφέρουν ότι η Τεχεράνη έχει ζητήσει από τους Χούθι να προχωρήσουν σε επιθέσεις κατά πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα στην περίπτωση που πληγούν ενεργειακές υποδομές και οι Υεμενίτες αντάρτες έχουν ήδη αναπτύξει πυραυλικά συστήματα και μη επανδρωμένα αεροσκάφη κοντά στο στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ αναμένοντας εντολές.
Πάντως δεν είναι σαφές εάν οι Χούθι θα υλοποιήσουν αυτές τις απειλές, δεδομένου ότι μέχρι στιγμής στον πόλεμο όχι μόνο δεν έχουν κλείσει το στενό Μπαμπ ελ Μαντέμπ αλλά έχουν και περιορισμένη εμπλοκή.
Βέβαια και μόνο η πιστευτή απειλή θα μπορούσε να κάνει ζημιά στις αγορές ενέργειας, και αν κάτι έμαθε η Τεχεράνη από αυτό τον πόλεμο είναι πως μετά την ρίψη της πρώτης «πυρηνικής βόμβας» με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, αυξάνεται δραματικά η αποτρεπτική ισχύς μπροστά στο ενδεχόμενο να πέσει και δεύτερη.
Η ένταση μεταξύ Χούθι και Σαουδικής Αραβίας
Στο μεταξύ την κατάσταση περιπλέκει η ένταση που έχουμε δει τις τελευταίες ημέρες μεταξύ των Χούθι και της Σαουδικής Αραβίας, για την οποία αφορμή στάθηκε η προσπάθεια ενός ιρανικού αεροσκάφους να προσγειωθεί στο Διεθνές Αεροδρόμιο της Σανάα, στην Υεμένη.
Η Σαουδική Αραβία φέρεται, σύμφωνα με δημοσιεύματα, να ανησυχεί σοβαρά για τον συντονισμό μετακύ Ιράν και Χούθι σχετικά με την Ερυθρά Θάλασσα. Ο λόγος; Για να παρακάμψει τις ιρανικές επιθέσεις μέσω των Στενών του Ορμούζ, το βασίλειο έχει εκτρέψει το 70% των εξαγωγών ενέργειας στο λιμάνι της Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα.
Γιατί το Ιράν είναι έτοιμο για μεγαλύτερο ρίσκο
Η ιρανική επιρροή στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι κάτι νέο. Η Τεχεράνη είχε απειλήσει επανειλημμένως να κλείσει τα στενά κατά τη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών, ωστόσο είχε επιδείξει αυτοσυγκράτηση. Γενικά με αυτή την επιλογή θεωρείτο ότι η Τεχεράνη πυροβολεί τα πόδια της. Κι όμως τελικά πυροβόλησε.
Γιατί είδαμε αυτή την αλλαγή και τι σημαίνει; Πέρα από το γεγονός ότι πλέον στο Ιράν έχουμε μια πιο σκληροπυρηνική ομάδα που έχει αναλάβει την εξουσία, με τον ρόλο των Φρουρών της Επανάστασης να έχει αναβαθμιστεί, με τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο η ηγεσία του Ιράν αντιλαμβάνεται τους κινδύνους, όπως εξηγεί ο Μπεν Σουνταβάρ του King’s College London.
Κατά τον ίδιο, υπάρχει διαφορά στον τρόπο σκέψης και διάθεσης για ρίσκο γιατί υπάρχει διαφορά στο ίδιο το περιβάλλον μέσα στο οποίο εκτυλίσσονται τα πράγματα. «Όταν οι ηγέτες αντιλαμβάνονται μια κατάσταση ως απώλεια», εξηγεί, «η λογική αντιστρέφεται και αναλαμβάνουν μεγαλύτερα ρίσκα για να αποφύγουν ή να αναπληρώσουν αυτές τις απώλειες».
Οι δηλώσεις του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος παρουσιάζει κάθε ανιθρώπινη απώλεια στον πόλεμο ως χρέος που οφείλουν να εξοφλήσουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ μέσω αντιποίνων, έχουν δημιουργήσει, κατά τον ίδιο, «τις συνθήκες υπό τις οποίες γίνεται αποδεκτή η αποδοχή μεγαλύτερου ρίσκου».
Μάλιστα, αυτό έχει επιπτώσεις για τις ΗΠΑ, επισημαίνει ο ίδιος. «Η απόφαση του Τραμπ να προχωρήσει σε περαιτέρω πλήγματα, παρέχοντας παράλληλα προστασία σε εμπορικά πλοία στα στενά, ενδέχεται να τροφοδοτεί τις ψυχολογικές συνθήκες που συντηρούν την επικίνδυνη συμπεριφορά της Τεχεράνης».
Δέσμιος ο Τραμπ
Μέσα σε αυτό το αναμφίβολα δυσοίωνο περιβάλλον, μεγάλη μερίδα αναλυτών εκτιμά ότι ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε το Ιράν θέλουν να ξεφύγει η κατάσταση, η μεν Ουάσιγκτον γιατί ξεμένει από επιλογές, η δε Τεχεράνη γιατί δοκιμάζει τα όριο των ΗΠΑ και τελικά παίρνει τον πόλεμο που ήθελε πάντα.
«Η επιστροφή του Τραμπ στην ίδια τακτική που απέτυχε στο παρελθόν να τερματίσει τον πόλεμο με όρους αποδεκτούς για τις ΗΠΑ, καταδεικνύει πόσο περιορισμένες έχουν γίνει οι επιλογές του» τόσο σε στρατιωτικό επίπεδο όσο και σε διπλωματικό, υποστηρίζει ο Άντριου Γκόθορπ από το Πανεπιστήμιο του Λέιντεν στην Ολλανδία.
Στρατιωτικά, ο Τραμπ έχει πολλούς περιορισμούς. Ο κυριότερος ωστόσο είναι ότι θεωρείται απίθανο να «χαλιναγωγήσει» το Ιράν αποκλειστικά με πυραύλους, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ταχύπλοα σκάφη. Ο μόνος τρόπος να επιτευχθεί αυτό ρεαλιστικά, εξηγεί ο Γκόθορπ, είναι μια χερσαία εισβολή, μια κίνηση ωστόσο που ενέχει τον κίνδυνο μεγάλων απωλειών και, δεδομένου ότι ο πόλεμος είναι ήδη αντιδημοφιλής στους Αμερικανούς, φαντάζει δύσκολο να υλοποιηθεί.
Τα χέρια του Τραμπ φαίνεται επίσης δεμένα και στο διπλωματικό μέτωπο. «Ελλείψει οποιασδήποτε αξιόπιστης στρατιωτικής επιλογής για την εξουδετέρωση της ιρανικής επιρροής στα Στενά του Ορμούζ», αναφέρει ο Γκόθορπ, «δεν υπάρχει ουσιαστικός λόγος για την Τεχεράνη να μην εκμεταλλευθεί» αυτή την επιρροή στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ φαίνεται να έχει εγκλωβιστεί σε μια κατάσταση από την οποία δεν υπάρχει προφανής διέξοδος.
Πού το πάει το Ιράν
Στην άλλη πλευρά, το Ιράν ενδέχεται να υπολόγισε πως θα μπορούσε να δοκιμάσει τα όρια των ΗΠΑ, να απορροφήσει μια περιορισμένης κλίμακας αντίδραση και να διατηρήσει πολλά από τα οικονομικά οφέλη που εξασφάλισε βάσει της συμφωνίας, εκτιμάει ο Τζόναταν Σαγιέ του Foundation for Defense of Democracies.
«Για εκείνους, αυτό ήταν ένα ρίσκο που κάπως άξιζε τον κόπο», λέει χαρακτηριστικά εξηγώντας πως για τους Φρουρούς της Επανάστασης αυτό που λαμβάνει χώρα μέχρι στιγμής δεν είναι το χειρότερο δυνατό σενάριο.
Ο ίδιος υποστηρίζει επίσης ότι τελικά η πολιτική ηγεσία δεν έχει χάσει τον έλεγχο από τους Φρουρούς αλλά αντίθετα το Ιράν ενδέχεται να εφαρμόζει μια νέα εκδοχή της πάγιας στρατηγικής του «καλού και κακού μπάτσου», με κάποιες πολιτικές προσωπικότητες να επιδιώκουν παραχωρήσεις, παρουσιάζοντας παράλληλα τους Φρουρούς της Επανάστασης ως μια ανεξάρτητη δύναμη την οποία δεν μπορούν να ελέγξουν πλήρως.
Σε εντελώς διαφορετικό κλίμα ο ιστορικός και συνεργάτης του Atlantic, Αράς Αζίζι, όχι μόνο πιστεύει ότι αυτή τη στιγμή στο Ιράν υπάρχουν αρκετές τριβές αλλά και πως οι διαφορετικές οπτικές εξηγούν τις επιθέσεις που σημειώνονται τις τελευταίες ημέρες.
Οι φατρίες που αντιτίθενται στη συμφωνία ενδέχεται να φοβούνται ότι μια περίοδος 60 ημερών ομαλής κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ – όπως προβλεπε το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν- θα καθιστούσε δυσκολότερο για την Τεχεράνη να ανακτήσει τον έλεγχο της θαλάσσιας αρτηρίας ως μέσο άσκησης πίεσης, εξηγεί.
Πάντως, κατά την Φατιμά Αλ-Ασράρ του Ideology Machine, το ίδιο το μνημόνιο κατανόησης ΗΠΑ-Ιράν ενδέχεται να ωφέλησε τους Φρουρούς της Επανάστασης. «Αντί να εξαλείψει την ικανότητα του Ιράν να απειλεί τη ναυσιπλοΐα, η συμφωνία ενδέχεται να επέτρεψε στην Τεχεράνη να διατηρήσει αυτό που ουσιαστικά αποτελεί έναν γεωπολιτικό διακόπτη», αναφέρει.
Το Ιράν μπορεί να μειώσει τις εντάσεις όταν θέλει να εξασφαλίσει άρση των κυρώσεων, έσοδα από το πετρέλαιο ή διπλωματικές παραχωρήσεις, αλλά στη συνέχεια να προκαλεί εκ νέου αναστάτωση στα στενά όταν επιθυμεί να αποκτήσει μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισχύ, συνεχίζει.
Πηγαίνοντας λίγο παραπέρα ο Αντρεας Κριγκ του King’s College King’s London επισημαίνει ότι το Ιράν πιθανότατα επιθυμεί μια παρατεταμένη σύγκρουση γιατί αυτό ωφελεί τους Φρουρούς της Επανάστασης «καθώς ενισχύει κάθε πτυχή του πολιτικού τους μοντέλου». Η βάση της λογικής του είναι ότι με αυτό τον τρόπο «το Ιράν διατηρείται σε μόνιμη κατάσταση κινητοποίησης, δικαιολογείται η κοινωνική καταστολή, περιθωριοποιούνται οι πολιτικοί θεσμοί και επιτρέπει στους Φρουρούς της Επανάστασης να παρουσιάζονται ως οι απαραίτητοι υπερασπιστές της χώρας».
«Διατηρεί επίσης το πιο αποτελεσματικό μέσο άσκησης πίεσης που διαθέτει το Ιράν: τη δυνατότητα να προκαλέσει διαταραχές στα Στενά του Ορμούζ, να απειλήσει τις ενεργειακές ροές και να επιφέρει στην παγκόσμια οικονομία κόστη που υπερβαίνουν κατά πολύ τη συμβατική στρατιωτική ισχύ της χώρας», προσθέτει τονίζοντας ότι οι Φρουροί της Επανάστασης γνωρίζουν την αχίλλειο πτέρνα των Ηνωμένων Πολιτειών και ποντάρουν στο χρόνο.
«Η Ουάσιγκτον μπορεί να κλιμακώσει την κατάσταση, αλλά δεν είναι σε θέση να επιτύχει τους στόχους της με αποδεκτό κόστος. Οι Φρουροί της Επανάστασης το αντιλαμβάνονται αυτό. Πιστεύουν ότι το Ιράν μπορεί να αντέξει τις πιέσεις για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα απ’ ό,τι ο Τραμπ μπορεί να αντέξει τις υψηλότερες τιμές ενέργειας, τις στρατιωτικές απώλειες, τις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις και τη διατάραξη του παγκόσμιου εμπορίου», εξηγεί.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
