Τον επόμενο μήνα συμπληρώνονται τέσσερα χρόνια συγκρούσεων στην Ουκρανία, με τον πόλεμο να έχει προκαλέσει σχεδόν 2 εκατ. απώλειες στις τάξεις του ρωσικού και του ουκρανικού στρατού, σύμφωνα με μελέτη του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS).
Οι άμαχοι πληρώνουν επίσης βαρύ τίμημα στον πόλεμο. Μάλιστα, ττο 2025 ήταν η πιο αιματηρή χρονιά για τους αμάχους στην Ουκρανία, από το 2022, με πάνω από 2.500 άμαχους νεκρούς. Συνολικά, από την 24η Φεβρουαρίου 2022 ο ΟΗΕ καταμετρά σχεδόν 15.000 Ουκρανούς άμαχους νεκρούς και άλλους 40.600 τραυματίες.
Το αίμα ρέει ωστόσο μέχρι στιγμής οι συνομιλίες δεν έχουν βγάλει πουθενά. Ίσως η πιο σημαντική εξέλιξη στο θέμα να είναι το γεγονός ότι μετά από ένα χρόνο άσκοπων διαπραγματεύσεων και εντάσεων, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να παραμένει αφοσιωμένος στον στόχο του να βάλει τέλος στις συγκρούσεις.
Οι συνομιλίες «σκοντάφτουν» σε δύο σημαντικά θέματα, τις εγγυήσεις ασφαλείας που ζητάει η Ουκρανία και το εδαφικό ζήτημα καθώς η Ρωσία απαιτεί να της παραδοθούν εδάφη στο Ντονμπάς που δεν ελέγχουν οι δυνάμεις της.
- Από τη μία πλευρά, η Ρωσία ζητάει την αναγνώριση όλων των εδαφών που βρίσκονται υπό ρωσική κατοχή, καθώς και τον χαρακτηρισμό ολόκληρων των περιοχών Λουγκάνσκ και Ντονέτσκ (που μαζί αποτελούν το Ντονμπάς) ως ρωσικών.
- Από την άλλη, η Ουκρανία αρνείται να αναγνωρίσει τις ρωσικές κατακτήσεις στην ανατολική Ουκρανία ή την Κριμαία ως νόμιμες, αποδεχόμενη ωστόσο την προτεινόμενη από την Ουάσιγκτον δημιουργία αποστρατιωτικοποιημένων ζωνών και ελεύθερης οικονομικής ζώνης στο τμήμα της στο Ντονέτσκ, αλλά θέλει επίσης να συμπεριληφθούν και ρωσικά ελεγχόμενα εδάφη ισοδύναμου μεγέθους.
Στο μεταξύ, η αμερικανική πλευρά φέρεται να προσπαθεί να ασκήσει πίεση στο Κίεβο καθώς σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ έχει ενημερώσει την Ουκρανία ότι οι εγγυήσεις ασφαλείας που αναμένεται να της προσφέρουν οι ΗΠΑ εξαρτώνται από το αν το Κίεβο θα συμφωνήσει σε μια ειρηνευτική συμφωνία που πιθανότατα θα απαιτεί να παραχωρήσει την περιοχή Ντονμπάς στη Ρωσία.
Με βάση όλα αυτά, το σίγουρο είναι ότι υπάρχει ένα χάσμα που δύσκολα μπορεί να γεφυρωθεί.
Το μοντέλο του Κοσόβου
Δύσκολα αλλά όχι αποτρεπτικά δύσκολα, φαίνεται πως σκέφτεται ο Αμερικανός αναλυτής και πρώην διαπραγματευτής στα Βαλκάνια Έντουαρντ Τζόζεφ, ο οποίος έριξε την ιδέα να εφαρμοστεί το μοντέλο του Κοσόβου.
Σε πρόσφατο άρθρο του, πρότεινε χρήση του προτύπου του Ψηφίσματος 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο υιοθετήθηκε τον Ιούνιο του 1999 και επιβεβαίωσε την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας (Σερβία και Μαυροβούνιο), αλλά ζήτησε «ουσιαστική αυτονομία και αυτοδιοίκηση για το Κοσσυφοπέδιο».
Μετά την υιοθέτησή του, απομακρύνθηκαν οι σερβικές και αλβανικές στρατιωτικές δυνάμεις και το Κόσοβο τέθηκε υπό τη διοίκηση του ΟΗΕ με διεθνή δύναμη ασφαλείας.
Ο Τζόζεφ υποστηρίζει ότι η λογική της αναβολής του νομικού ζητήματος της κυριαρχίας από το Ψήφισμα 1244, δηλαδή το να απαντηθεί το ερώτημα σε ποιον ανήκει το Κόσοβο, αποτελεί το κλειδί για τον άκρως σχετικό βαθμό ειρήνης που επικρατεί στην περιοχή από το 1999: Οι Κοσοβάροι έχουν οι ίδιοι την διακυβέρνηση σε ένα σύστημα που έχουν ανακηρύξει ανεξάρτητο κράτος, το οποίο δεν ελέγχουν ούτε η Σερβία ούτε η Ρωσία ούτε καμιά άλλη χώρα.
Η Σερβία συνεχίζει να θεωρεί το Κόσοβο μέρος της ομοσπονδίας της, όπως ορίζεται στο 1244. Η Ρωσία, ως μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, υποστηρίζει το ψήφισμα 1244 και επιμένει ότι πρέπει να τηρείται κατά γράμμα.
Πώς θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην Ουκρανία
Πώς θα μπορούσε όμως αυτό το μοντέλο να εφαρμοστεί στην Ουκρανία; Όπως εξηγεί, η συμφωνία θα μπορούσε να περιλαμβάνει μια διεθνή ειρηνευτική δύναμη υπό την ηγεσία είτε του ΟΗΕ είτε του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη, η οποία θα αντικαταστήσει τις ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις στο δυτικό Ντονμπάς που αποτελούν μέρος της περιφέρειας του Ντονέτσκ, αλλά δεν βρίσκονται υπό ρωσική κατοχή. Τα ρωσικά στρατεύματα θα παραμείνουν εκεί που βρίσκονται τώρα ενώ ό,τι αφορά στο ζήτημα της κυριαρχίας θα μπει στην άκρη μέχρι να ξεκαθαριστεί με την διενέργεια δημοψηφίσματος στην ανατολική Ουκρανία και την Κριμαία.
Αυτή η εναλλακτική θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή από το Κίεβο καθώς το Ντονμπάς δεν γίνεται άμεσα ρωσικό έδαφος, ενώ οι διεθνείς ειρηνευτικές δυνάμεις λειτουργούν στην πράξη όπως οι εγγυήσεις ασφαλείας που ζητάει. Μια τέτοια συμφωνία θα επέτρεπε επίσης στους Ουκρανούς που ζουν στο Ντονμπάς να παραμείνουν στην περιοχή και σε όσους έχουν φύγει να επιστρέψουν σε ένα ασφαλές περιβάλλον.
Από την άλλη, θα γινόταν πιο δύσκολο να πειστεί η Ρωσία να συμφωνήσει καθώς της δίνει πολύ λιγότερο από όσα θέλει. Ωστόσο, είναι μια λύση για να σταματήσουν οι συγκρούσεις ενώ παράλληλα δίνει «πάτημα» στον Βλαντίμιρ Πούτιν να δικαιολογήσει τις τεράστιες δαπάνες της χώρας. Παράλληλα, αν συνοδευτεί με άρση κυρώσεων τότε σίγουρα ο Ρώσος πρόεδρος θα λάβει σοβαρά υπόψη την πρόταση.
Ο Τζόζεφ υποστηρίζει ότι η στάση της Ρωσίας στο Ψήφισμα του ΟΗΕ για το Κόσοβο αυξάνει την πιθανότητα να θελήσει να εμπλακεί με παρόμοιο τρόπο στην Ουκρανία καθώς γνωρίζει ήδη πώς λειτουργεί μια πολιτική διαδικασία αυτού του είδους.
Γιατί είναι προβληματική η πρόταση
Βέβαια σε αυτή την πρόταση υπάρχουν αρκετά σημεία που χρήζουν προσοχής και ίσως αποτελούν σημαντικά εμπόδια. Όπως τα συνοψίζει ανάλυση του Foreign Policy:
- Δεν μπορεί να γίνει σύγκριση της Ουκρανίας με τα Βαλκάνια καθώς στο Κόσοβο είχαμε μια εσωτερική εθνοτική σύγκρουση και όχι εισβολή άλλης χώρας και προσπάθεια προσάρτησης. Πρόκειται δηλαδή για κατακτητικό πόλεμο που στοχεύει στην πλήρη εξάλειψη της κυριαρχίας της.
- Στηρίζεται στην εντύπωση ότι το βασικό εμπόδιο για τον τερματισμό του πολέμου είναι το εδαφικό ζήτημα, παραγνωρίζοντας τις ευρύτερες φιλοδοξίες του Βλαντίμιρ Πούτιν για την Ουκρανία.
- Η λύση του Τζόζεφ «ξεχνάει» ότι η Σερβία αναγκάστηκε να αποδεχτεί το Ψήφισμα 1244 του ΟΗΕ ενώ η Ρωσία δεν δέχεται τέτοια πίεση.
- Η Ρωσία δεν έχει μέχρι στιγμής διαπραγματευτεί ποτέ καλή τη πίστει, παραβιάζοντας τις συμφωνίες τη μία μετά την άλλη.
- Η πρακτικότητα της πρότασης θα εξαρτηθεί από την παρουσία μιας αξιόπιστης στρατιωτικής δύναμης που θα αποτρέψει τη Ρωσία, όπως τα στρατεύματα υπό την ηγεσία του ΝΑΤΟ που αποτρέπουν τη Σερβία στο Κόσοβο.
- Η λύση των δημοψισμάτων πιθανότατα δεν γίνει αποδεκτή από καμία πλευρά. Η Ουκρανία δεν θέλει να παραδεχτεί ότι υπάρχει το ερώτημα της κυριαρχίας ενώ η Ρωσία έχει ήδη αποφασίσει για το ζήτημα ενσωματώνοντας τέσσερις ουκρανικές περιοχές στα εδάφη της.
- Οι συνθήκες επί τόπου καθιστούν άκυρο οποιοδήποτε είδος δημοψηφίσματος, επειδή πολλοί Ουκρανοί έχουν φύγει ή απελαθεί, ενώ η Ρωσία έχει μεταφέρει στην περιοχή φιλορώσους εποίκους, υπονομεύοντας περαιτέρω τη νομιμότητα μιας λαϊκής ψήφου για την κυριαρχία.
- Η Ρωσία είναι μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και έτσι οποιαδήποτε διαδικασία διεξάγεται υπό την αιγίδα του ΟΗΕ δίνει στη Ρωσία ένα πλεονέκτημα. Οποιαδήποτε διεθνής διοίκηση ή ειρηνευτική αποστολή στην ανατολική Ουκρανία θα λειτουργούσε υπό τη συνεχή σκιά του ρωσικού δικαιώματος βέτο.
- Η προτεινόμενη συμφωνία νομιμοποιεί τις ενέργειες της Ρωσίας υπονομεύοντας το διεθνές δίκαιο και τις βασικές έννοιες της δικαιοσύνης.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
