Το 2025 ήταν μια χρονιά γεμάτη από γεωπολιτικής άποψης. Η επιστροφή του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία έχει ταράξει τις ισορροπίες και τις παραδοσιακές συμμαχίες, με πρώτη την Ευρώπη να νιώθει την μετατόπιση.
Παράλληλα, ο κόσμος έχει γίνει ένα μεγάλο πεδίο μάχης, με συγκρούσεις να μαίνονται από το Χαρτούμ μέχρι το Κασμίρ, ενώ ο πλανήτης έχει καινούρια αφεντικά, από την τεχνολογία μέχρι τις αναδυόμενες δυνάμεις.
Οι πιο σημαντικές γεωπολιτικές εξελίξεις του 2025, κατά το Gzero Media
Ο εμπορικός πόλεμος
Τον Απρίλιο του 2025 είχαμε την «Ημέρα Απελευθέρωσης», όταν ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε την επιβολή δασμών στις χώρες που πιστεύει ότι βλάπτουν με την πολιτική τους την οικονομία των ΗΠΑ. Οι ανακοινώσεις επηρέασαν δεκάδες χώρες από το Αφγανιστάν μέχρι τη Ζιμπάμπουε, ανεβάζοντας τον μέσο συντελεστή φόρου εισαγωγών των ΗΠΑ στα υψηλότερα επίπεδα από τη δεκαετία του 1930.
Το σοκ ήταν πραγματικό, αλλά όχι καταστροφικό, σχολιάζει το Gzero Media εξηγώντας πως οι δασμοί απείλησαν, αλλά δεν διέλυσαν την παγκόσμια οικονομία. Οι διπλωματικές σχέσεις δοκιμάστηκαν, οι αλυσίδες εφοδιασμού έγιναν πεδία μάχης και ο εμπορικός πόλεμος με την Κίνα αποκάλυψε πόσο εξαρτάται ο κόσμος από το Πεκίνο.
Ο Τραμπ απείλησε με δασμούς τα κινεζικά προϊόντα από 25% έως 145%, κλονίζοντας τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Η Κίνα αντέδρασε με αυστηρούς ελέγχους στις εξαγωγές κρίσιμων σπάνιων γαιών και σταμάτησε τις αγορές σόγιας, προκαλώντας αντιδράσεις από τους Αμερικανούς αγρότες. Η εμπορική εκεχειρία που ακολούθησε μείωσε τις εντάσεις, αλλά όχι τον ασφυκτικό κλοιό της Κίνας στη βιομηχανία.
Η μεγάλη χρονιά της Τεχνητής Νοημοσύνης
Μόλις πριν από τρία χρόνια οι περισσότεροι ακούγαμε για πρώτη φορά για εργαλεία generative AI, όπως το ChatGPT. Σήμερα περισσότεροι από 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν πλέον τακτικά την τεχνητή νοημοσύνη. Είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη τεχνολογία στην ιστορία, ξεπερνώντας τον ρυθμό υιοθέτησης των smartphones και του ίδιου του Διαδικτύου.
Βέβαια αυτή η ανάπτυξη αφορά σε μεγάλο βαθμό τις πλουσιότερες χώρες. Μεταξύ των φτωχότερων χωρών του Νότου, λιγότερο από το 10% του πληθυσμού χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη. Επιπλέον, είναι αδύνατο να την ενσωματώσεις στη ζωή ή την εργασία σου όταν είσαι ένας από τα 2,6 δισεκατομμύρια ανθρώπους που δεν έχουν καν πρόσβαση στο Διαδίκτυο.
Αν και θα μπορούσε να συνεισφέρει έως και 15 τρισ. δολάρια στο παγκόσμιο ΑΕΠ έως το 2030, πολύ λίγες χώρες είναι σε θέση να επωφεληθούν από αυτήν, προειδοποιεί το Gzero Media διακρίνοντας ένα σημαντικό γεωπολιτικό κίνδυνο.
Η χειρότερη ανθρωπιστική κρίση στον κόσμο γίνεται ακόμα χειρότερη
Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, η Διεθνής Επιτροπή Διάσωσης (IRC) χαρακτήρισε τον εμφύλιο πόλεμο του Σουδάν ως τη χειρότερη ανθρωπιστική κρίση στον κόσμο. Οι λόγοι είναι σαφείς: ο πόλεμος έχει στοιχίσει τη ζωή σε περίπου 400.000 ανθρώπους και έχει εκτοπίσει έντεκα εκατομμύρια, ενώ υπάρχουν επανειλημμένες αναφορές για γενοκτονία στο Νταρφούρ.
Και όλα αυτά την ώρα που η σύγκρουση δεν δείχνει σημάδια υποχώρησης. Την άνοιξη, ο σουδανικός στρατός φαινόταν να σημειώνει πρόοδο, ανακαταλαμβάνοντας την πρωτεύουσα Χαρτούμ από τις παραστρατιωτικές Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (ΔΤΥ). Αλλά τα δεδομένα έχουν πλέον αλλάξει, με τους παραστρατιωτικούς να καταλαμβάνουν την ελ-Φασέρ νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Οι εξωτερικές προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου μέχρι στιγμής έχουν αποβεί άκαρπες, καθώς η εκδίκηση, ο θάνατος και η αναρχία βασιλεύουν στις όχθες του ποταμού Νείλου.
Το Ισραήλ έδειξε τα δόντια του
Το Ισραήλ έχει εμπλακεί σε δύο πολέμους και τρεις συμφωνίες εκεχειρίες φέτος, με τεράστιες επιπτώσεις για τη δυναμική ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Η πρώτη εκεχειρία που συμφωνήθηκε με τη Χαμάς, επιτεύχθηκε τον Ιανουάριο και διήρκεσε συνολικά δύο μήνες. Η δεύτερη, που ανακοινώθηκε τον Οκτώβριο, τηρείται μέχρι στιγμής. Οι όροι της, ωστόσο, φαίνεται να ευνοούν τους Ισραηλινούς, αναγκάζοντας τη Χαμάς να αφοπλιστεί, ενώ μια ομάδα με δυτική καθοδήγηση προβλέπεται να αναλάβει προσωρινά τον έλεγχο του παλαιστινιακού θύλακα.
Ο άλλος πόλεμος του Ισραήλ, στον οποίο συμμετείχαν οι ΗΠΑ, ήταν η σύγκρουση, διάρκειας δώδεκα ημερών, με το Ιράν τον Ιούνιο. Σε αυτή τη μάχη το Ισραήλ επέδειξε την στρατιωτική του κυριαρχία στην περιοχή, επιφέροντας σημαντικό πλήγμα στη χώρα που θεωρείται ο μεγαλύτερος ανταγωνιστής του στην περιοχή. Αρκετοί κορυφαίοι Ιρανοί πυρηνικοί επιστήμονες δολοφονήθηκαν, χτυπήθηκε η Τεχεράνη και ο Ανώτατος Ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ αναγκάστηκε να κρυφτεί σε κρησφύγετο και- σύμφωνα με δημοσιεύματα- είχε φτιάξει λίστα με πιθανούς διαδόχους.Με το δίκτυο των οργανώνεων που υποστηρίζει το Ιράν (Χαμάς, Χεζμπολάχ και το καθεστώς Άσαντ στη Συρία) να είναι σε διάλυση, η απάντηση του Ιράν ήταν περιορισμένης ισχύος.
Με αυτόν τον πόλεμο, ο στρατός του Ισραήλ έχει γίνει ο πιο τρομακτικός στη Μέση Ανατολή, σχολιάζει χαρακτηριστικά το Gzero Media προσθέτοντας ότι εκτιμάται πως η Μέση Ανατολή έχει αναδιαμορφωθεί ριζικά.
Διπλό πλήγμα στην πολιτική για το κλίμα
Όταν ο μεγαλύτερος φιλάνθρωπος στον κόσμο αλλάζει γνώμη για το πού θα επενδύσει τα χρήματά του, ο κόσμος πρέπει να δώσει προσοχή. Τον Οκτώβριο, ο Μπιλ Γκέιτς, ο οποίος έχει επενδύσει δισεκατομμύρια στην προσπάθεια αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, δημοσίευσε ένα δοκίμιο στο οποίο υποστήριζε ότι οι ασθένειες και η φτώχεια – άλλα σημαντικά σημεία εστίασης του έργου του – αποτελούν πιεστικές προκλήσεις που αξίζουν περισσότερη προσοχή σε αυτή τη φάση.
Η έκκλησή του για αυτή την «στρατηγική στροφή» ήρθε καθώς τα Ηνωμένα Έθνη ανακοίνωσαν ότι ο κόσμος δεν κατάφερε να επιτύχει τους στόχους εκπομπών που προέβλεπε η Συμφωνία του Παρισιού μετά από 10 χρόνια προσπαθειών.
«Το 2025 θα μείνει στην ιστορία ως ένα σημαντικό σημείο καμπής στην παγκόσμια συζήτηση σχετικά με τους συμβιβασμούς και τους στόχους της πολιτικής για το κλίμα», λέει χαρακτηριστικά το Gzero Media.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, το ΝΑΤΟ καταρρέει
Οι ειρηνευτικές προσπάθειες του Ντόναλντ Τραμπ έχουν αναδειχθεί σε σήμα κατατεθέν της πολιτικής τους μέχρι τώρα, έχοντας μεσολαβήσει σε αρκετές συμφωνίες, όπως μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς, Ταϊλάνδης και Καμπότζης, και Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό και Ρουάντας. Ο τερματισμός του πολέμου στην Ουκρανία, ωστόσο, έχει αποδειχθεί πολύ πιο δύσκολο επίτευγμα.
Ο Λευκός Οίκος προσπαθεί να «παντρέψει» τις απαιτήσεις της Ρωσίας και τα αδιαπραγμάτευτα ζητήματα της Ουκρανίας. Στον πυρήνα τους όμως οι στόχοι των δύο πλευρών παραμένουν θεμελιωδώς ασύμβατοι, με τη Ρωσία να απαιτεί από την Ουκρανία να εγκαταλείψει το Ντονμπάς και να μην ενταχθεί ποτέ στο ΝΑΤΟ, ενώ η Ουκρανία είναι αντίθετη σε εδαφικές παραχωρήσεις ή ειρήνη χωρίς εγγυήσεις ασφάλειας.
Ταυτόχρονα, οι πιέσεις που ασκεί η Ουάσιγκτον στο Κίεβο για να δεχθεί τους όρους που πέφτουν στο τραπέζι, παρασυρμένη από τη βιασύνη της να επιτύχει μια συμφωνία ανεξάρτητα από τις συνέπειες, και η πίεση που ασκεί στην Ευρώπη να αναλάβει την ευθύνη για την ασφάλειά της, ενδέχεται να έχουν διαρρήξει τη σχέση μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαϊκής Ένωσης, σημειώνει το Gzero Media.
Αυτές οι ανησυχίες εντάθηκαν μετά την δημοσίευση της νέας Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, η οποία υιοθέτησε έναν πιο εχθρικό τόνο προς την ΕΕ. Για την Ευρώπη. Οι συνέπειες είναι σαφείς: η ΕΕ ίσως χρειαστεί να προετοιμαστεί για μια πραγματικότητα στην οποία η Αμερική δεν θα είναι πλέον αξιόπιστος εταίρος ασφαλείας και οι μακροχρόνιες υποθέσεις σχετικά με τη διατλαντική συμμαχία δεν θα ισχύουν πλέον, εξηγεί.
Η Βενεζουέλα και η επιστροφή του «δόγματος Μονρόε»
Η συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων γύρω από τη Βενεζουέλα δεν μπορεί να ειδωθεί ανεξάρτητα από την προθυμία από την πλευρά των ΗΠΑ για αλλαγή καθεστώτος στη χώρα. Προηγούμενες παρεμβάσεις όμως στην περιοχή δυσκολεύτηκαν να καταλήξουν σε ένα σταθερό και δημοκρατικό αποτέλεσμα- κυρίως η παρέμβαση της CIA στη Χιλή το 1970, η οποία δημιούργησε τις συνθήκες για τη δικτατορία του Αουγκούστο Πινοσέτ.
Αυτό που είναι εντυπωσιακό είναι το πώς η στάση του Τραμπ απέναντι στη Βενεζουέλα εντάσσεται σε μια ευρύτερη μετατόπιση της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Καθώς η Ουάσιγκτον απομακρύνεται από την Ευρώπη, δίνει έμφαση στο Δυτικό Ημισφαίριο ως βασικό στρατηγικό επίκεντρο – μια προσέγγιση που απηχεί το «δόγμα Μονρόε» στην πράξη, σχολιάζει το Gzero Media.
Από τη Βενεζουέλα μέχρι τους δασμούς στη Βραζιλία για την καταδίκη του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου, μέχρι τις απειλές για διακοπή της βοήθειας εάν ο δεξιός υποψήφιος δεν κερδίσει τις προεδρικές εκλογές στην Ονδούρα- τις οποίες και ανακοινώθηκε πως κέρδισε-, ο Λευκός Οίκος ενεργεί για άλλη μια φορά για να υποστηρίξει ιδεολογικούς συμμάχους και να υπονομεύσει τους αντιπάλους, προσθέτει.
Η Ινδία τρίβει τα χέρια της
Η παγκόσμια επιρροή της Ινδίας αυξάνεται ραγδαία. Πρόσφατα έγινε η πιο πυκνοκατοικημένη χώρα στον κόσμο, η οικονομία της πρόκειται να ξεπεράσει την οικονομία της Ιαπωνίας για να γίνει η τέταρτη μεγαλύτερη στον κόσμο, και οι αμερικανικές εταιρείες -συμπεριλαμβανομένων τεχνολογικών γιγάντων όπως η Apple- στρέφονται ολοέ και περισσότερο στον κολοσσό της Νότιας Ασίας για τις επιχειρηματικές τους ανάγκες.
Αυτή την ανάπτυξη της χαρίζει και μεγαλύτερο «βάρος» στα γεωπολιτικά ζητήματα. Τα τελευταία τρία χρόνια, για παράδειγμα, η Ινδία έχει αρχίσει να αγοράζει τεράστιες ποσότητες ρωσικού πετρελαίου, ενισχύοντας την πολεμική μηχανή του Κρεμλίνου.
Εδώ όμως γεννάται το ερώτημα: Με ποιον ευθυγραμμίζεται η Ινδία; Επισήμως, το Νέο Δελχί έχει μια πολιτική ουδέτερης στάσης. Στην πράξη, όμως, υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτό αλλάζει. Η Ινδία παραδοσιακά ήτανσύμμαχος της Ρωσίας, ειδικά κατά τη σοβιετική εποχή. Αλλά η αυξανόμενη επιχειρηματική της σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες την έχει φέρει λίγο πιο κοντά στη Δύση – παρά τη φετινή δασμολογική διαμάχη μεταξύ Δελχί και Ουάσιγκτον.
Καθώς η επιρροή της Ινδίας συνεχίζει να αυξάνεται – και η Κίνα αντιμετωπίζει σοβαρή μείωση του πληθυσμού – ο κόσμος θα παρακολουθεί στενά τις επόμενες κινήσεις του Δελχί.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
