Τα τελευταία χρόνια, όροι όπως ghosting και breadcrumbing έχουν γίνει μέρος της καθημερινής μας γλώσσας.
Αναφέρονται ως νέες «τάσεις» στις σύγχρονες σχέσεις ή ως συνέπεια της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των εφαρμογών γνωριμιών.
Από ψυχολογική σκοπιά όμως, τα φαινόμενα αυτά δεν αποτελούν απλώς νέες συμπεριφορές. Αντικατοπτρίζουν μια ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τις ανθρώπινες σχέσεις, τη δέσμευση και την ευθύνη απέναντι στον άλλον.
Το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία
Είναι εύκολο να αποδώσουμε το ghosting ή το breadcrumbing αποκλειστικά στις εφαρμογές γνωριμιών. Ωστόσο, ότι η μέχρι σήμερα βιβλιογραφία δεν υποστηρίζει ότι οι πλατφόρμες αυτές αποτελούν από μόνες τους την αιτία του φαινομένου.
Αντίθετα, γνωρίζουμε ότι αποτελούν πλέον έναν από τους συχνότερους τρόπους δημιουργίας νέων σχέσεων και ότι πολλές από αυτές εξελίσσονται σε σταθερές και μακροχρόνιες συντροφικές σχέσεις.
Οι εφαρμογές γνωριμιών είναι ένα μέσο γνωριμίας, όπως άλλοτε ήταν μια παρέα, ο χώρος εργασίας ή μια έξοδος σε ένα μπαρ. Αντιλαμβάνεστε ότι το μέσο από μόνο του δεν καθορίζει την ποιότητα της σχέσης. Αυτό που φαίνεται να έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο χρησιμοποιείται.
Ζούμε σε μια εποχή που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ταχύτητα, στην άμεση ικανοποίηση και στη διατήρηση πολλών ανοιχτών επιλογών. Αυτή η νοοτροπία μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε, ανεξάρτητα από το πού γνωρίσαμε τον άλλον.
Η ανθρώπινη ανάγκη για προβλέψιμους δεσμούς
Θα επικαλεστώ για ακόμη μία φορά μια από τις σημαντικότερες θεωρίες στην αναπτυξιακή ψυχολογία, την θεωρία της προσκόλλησης, που υποστηρίζει την θεμελιώδη ανάγκη του ανθρώπου για δημιουργία σταθερών, ασφαλών και προβλέψιμων δεσμών.
Η αίσθηση της ασφάλειας δεν εξαρτάται μόνο από την παρουσία του άλλου, αλλά και από τη συνέπεια της συμπεριφοράς του. Όταν η επικοινωνία διακόπτεται ξαφνικά και χωρίς εξήγηση, αυτή η προβλεψιμότητα καταρρέει.
Το ghosting δημιουργεί αυτό που η Pauline Boss περιέγραψε ως διφορούμενη απώλεια, που είναι μια μορφή απώλειας στην οποία ο άνθρωπος είναι απών, χωρίς όμως να υπάρχει ένα σαφές τέλος που να μπορεί να γίνει ψυχικά επεξεργάσιμο.
Αυτή η ασάφεια ενεργοποιεί μια φυσιολογική γνωστική διαδικασία. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δυσκολεύεται να διαχειριστεί τις καταστάσεις που δεν έχουν σαφή εξήγηση. Έτσι, συνεχίζει να αναζητά απαντήσεις, κι έτσι οδηγείται σε επίμονη ανακύκλωση σκέψεων, αμφισβήτηση του εαυτού και αυξημένο άγχος.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί άνθρωποι περιγράφουν το ghosting ως πιο επώδυνο ακόμη και από έναν ξεκάθαρο χωρισμό.
Από την κουλτούρα της αφθονίας στη δυσκολία της δέσμευσης
Στη σύγχρονη κοινωνία έχουμε αναπτύξει μια έντονη αίσθηση ότι οι επιλογές είναι σχεδόν ανεξάντλητες. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι γνωρίζουμε περισσότερους ανθρώπους από ό,τι παλαιότερα αλλά ότι σαφώς και έχουμε μεγαλύτερη αντίληψη διαθεσιμότητας.
Το λεγόμενο παράδοξο της επιλογής κατά την συμπεριφορική οικονομία. Όταν οι διαθέσιμες επιλογές αυξάνονται υπερβολικά, η λήψη μιας απόφασης συχνά γίνεται δυσκολότερη, ενώ ενισχύεται η αίσθηση ότι ίσως υπάρχει πάντα μια καλύτερη επιλογή.
Όταν αυτή η λογική μεταφέρεται στις διαπροσωπικές σχέσεις, υπάρχει ο κίνδυνος ο άλλος να αρχίσει να αντιμετωπίζεται λιγότερο ως μοναδικό πρόσωπο και περισσότερο ως μία από πολλές πιθανές επιλογές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν συνειδητά τους άλλους ως «αναλώσιμους». Αλλά ότι ένα πολιτισμικό πλαίσιο αφθονίας επιλογών μπορεί, ασυνείδητα, να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε , επενδύουμε και αποχωρούμε από τις σχέσεις.
Η αποφυγή ως τρόπος διαχείρισης της δυσφορίας
Συχνά θεωρούμε ότι όποιος κάνει ghosting στερείται ενσυναίσθησης. Αν και αυτό μπορεί να ισχύει σε ορισμένες περιπτώσεις, η εικόνα είναι σίγουρα πολύ πιο σύνθετη. Για αρκετούς ανθρώπους, η εξαφάνιση αποτελεί μια στρατηγική αποφυγής.
Η δυσκολία να απογοητεύσουν τον άλλον, να διαχειριστούν την ενοχή ή να αντέξουν μια δύσκολη συζήτηση οδηγεί στην επιλογή της σιωπής αντί της επικοινωνίας.
Άτομα με περισσότερο αποφευκτικό τρόπο στο σχετίζεσθαι, να καταφεύγουν συχνότερα σε τέτοιες στρατηγικές, καθώς η συναισθηματική απόσταση λειτουργεί ως τρόπος μείωσης της προσωπικής τους δυσφορίας. Ωστόσο, αυτό που μειώνει προσωρινά το άγχος εκείνου που αποχωρεί, συχνά αυξάνει σημαντικά το ψυχικό φορτίο εκείνου που μένει πίσω.
Αξίζει όμως να κάνουμε μια σημαντική διάκριση. Δεν είναι κάθε διακοπή της επικοινωνίας ghosting με την έννοια που περιγράφουμε εδώ.
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η αποχώρηση χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις αποτελεί μια πράξη αυτοπροστασίας. Όταν κάποιος έχει βρεθεί αντιμέτωπος με παρενόχληση, χειριστικές συμπεριφορές, κακοποίηση ή επαναλαμβανόμενη παραβίαση των ορίων του, η ασφάλεια προηγείται της κοινωνικής ευγένειας.
Σε αυτές τις περιπτώσεις , η διακοπή της επικοινωνίας δεν συνιστά αποφυγή της ευθύνης, αλλά έναν υγιή τρόπο προστασίας του εαυτού. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, γιατί ο στόχος δεν είναι να ηθικοποιήσουμε τις συμπεριφορές, αλλά να κατανοήσουμε τη λειτουργία τους μέσα στο εκάστοτε πλαίσιο.
Breadcrumbing : γιατί είναι τόσο δύσκολο να εγκαταλειφθεί
Το breacrumbing, το οποίο δεν βασίζεται μόνο στην ελπίδα αλλά και σε έναν από τους ισχυρότερους μηχανισμούς μάθησης που γνωρίζουμε στην ψυχολογία, τη διαλείπουσα ενίσχυση.
Όταν η επιβράβευση εμφανίζεται απρόβλεπτα – ένα μήνυμα μετά από εβδομάδες, ένα ξαφνικό ενδιαφέρον ή μια σύντομη επαναπροσέγγιση – ο εγκέφαλος τείνει να παραμένει σε αναμονή της επόμενης «ανταμοιβής».
Ο ίδιος μηχανισμός έχει μελετηθεί εκτενώς στη μάθηση και στην ψυχολογία της συμπεριφοράς και εξηγεί γιατί οι απρόβλεπτες ενισχύσεις είναι συχνά πιο ισχυρές από τις σταθερές.
Έτσι, πολλές φορές ο άνθρωπος δεν παραμένει στη σχέση επειδή λαμβάνει αρκετή συναισθηματική ανταπόκριση, αλλά επειδή δυσκολεύεται να εγκαταλείψει την πιθανότητα ότι αυτή κάποτε θα υπάρξει.
Ίσως, λοιπόν, το ουσιαστικότερο ερώτημα να μην είναι γιατί εμφανίστηκαν το ghosting και το breadcrumbing.
Αλλά αν μέσα σε μια κοινωνία που μας ενθαρρύνει να αναζητούμε διαρκώς την επόμενη επιλογή, μπορούμε ακόμη να καλλιεργούμε εκείνες τις δεξιότητες που βρίσκονται στον πυρήνα κάθε υγιούς σχέσης. Την ειλικρίνεια, την ανάληψη ευθύνης, την ανεκτικότητα στη δυσφορία και τον σεβασμό προς τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας.
Γιατί η ποιότητα των σχέσεών μας δεν εξαρτάται από το πόσες επιλογές έχουμε, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να σχετιζόμαστε. Και μπορώ να πω ότι η πραγματική ωριμότητα στις σχέσεις δεν φαίνεται μόνο στον τρόπο που επιλέγουμε να συνδεόμαστε, αλλά και στον τρόπο που επιλέγουμε να αποχωρούμε.
*Ψυχολόγος, MSc Συμβουλευτική Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια / Σύμβουλος Υπογονιμότητας, Επικεφαλής Συμβουλευτικών Υπηρεσιών του SYNEIDOS
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
