Η έννοια της διαγενεακής δικαιοσύνης αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, καθώς οι σημερινές αποφάσεις για την ενέργεια, τη διαχείριση των φυσικών πόρων και την προστασία του περιβάλλοντος διαμορφώνουν τις συνθήκες ζωής των επόμενων γενεών.
Η νέα Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Διαγενεακή Δικαιοσύνη (2026) υπογραμμίζει ότι η οικονομική ανάπτυξη, η περιβαλλοντική προστασία και η κοινωνική συνοχή αποτελούν αλληλένδετους στόχους, οι οποίοι πρέπει να υπηρετούν τόσο τις σημερινές όσο και τις μελλοντικές γενιές.
Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια κρίσιμη περίοδο ενεργειακού μετασχηματισμού. Η σταδιακή απεξάρτηση από τον λιγνίτη, η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας και η προώθηση της κυκλικής οικονομίας αποτελούν σημαντικά βήματα προς μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Ωστόσο, η μετάβαση αυτή πρέπει να πραγματοποιηθεί με τρόπο κοινωνικά δίκαιο, ώστε να μη δημιουργούνται νέες ανισότητες μεταξύ περιφερειών, κοινωνικών ομάδων ή γενεών.
Τα υλικά αποτελούν βασικό παράγοντα της βιώσιμης ανάπτυξης. Η ορθολογική χρήση πρώτων υλών, η ανακύκλωση, η επαναχρησιμοποίηση προϊόντων και η αξιοποίηση δευτερογενών υλικών μειώνουν την εξάρτηση από φυσικούς πόρους και περιορίζουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Η κυκλική οικονομία δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική επιλογή, αλλά και επένδυση στη διατήρηση των διαθέσιμων πόρων για τις επόμενες γενιές, ενισχύοντας παράλληλα την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας.
Το περιβάλλον αποτελεί κοινό αγαθό και θεμέλιο της διαγενεακής δικαιοσύνης. Η κλιματική αλλαγή, οι δασικές πυρκαγιές, η λειψυδρία, η απώλεια βιοποικιλότητας και η θαλάσσια ρύπανση επηρεάζουν ήδη σημαντικά την Ελλάδα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η έγκαιρη δράση για την προστασία του κλίματος και της φύσης αποτρέπει τη μεταφορά υψηλού οικονομικού και κοινωνικού κόστους στις μελλοντικές γενιές, ενώ ταυτόχρονα βελτιώνει τη δημόσια υγεία, την ενεργειακή ασφάλεια και την ποιότητα ζωής των πολιτών σήμερα.
Η ισορροπία
Η διαγενεακή δικαιοσύνη προϋποθέτει ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και στη διατήρηση του φυσικού κεφαλαίου της χώρας. Οι επενδύσεις σε καθαρές μορφές ενέργειας, σε βιώσιμες μεταφορές, στην εξοικονόμηση ενέργειας και στην προστασία των οικοσυστημάτων δεν αποτελούν μόνο περιβαλλοντική πολιτική, αλλά και κοινωνική υποχρέωση απέναντι στις μελλοντικές γενιές. Αντίθετα, η καθυστέρηση στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής συνεπάγεται αυξημένο οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό κόστος, το οποίο θα επιβαρύνει κυρίως τους νέους και όσους δεν έχουν ακόμη γεννηθεί.
Για την Ελλάδα η επίτευξη της διαγενεακής δικαιοσύνης απαιτεί ολοκληρωμένες δημόσιες πολιτικές που συνδυάζουν την ενεργειακή μετάβαση με την κοινωνική συνοχή, την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων και τη συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Παράλληλα η περιβαλλοντική εκπαίδευση, η ενίσχυση της έρευνας και η ανάπτυξη πράσινων δεξιοτήτων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις ώστε οι νέες γενιές να διαμορφώσουν ένα πιο ανθεκτικό και βιώσιμο μέλλον.
Συμπερασματικά η ενέργεια, τα υλικά και το περιβάλλον συνδέονται άμεσα με τη διαγενεακή δικαιοσύνη. Η Ελλάδα καλείται να αξιοποιήσει την πράσινη μετάβαση ως ευκαιρία για βιώσιμη ανάπτυξη, προστατεύοντας τους φυσικούς της πόρους και εξασφαλίζοντας ότι οι σημερινές επιλογές δεν θα περιορίσουν τις δυνατότητες των μελλοντικών γενεών. Η εφαρμογή των αρχών της διαγενεακής δικαιοσύνης μπορεί να αποτελέσει τη βάση για μια οικονομία περισσότερο ανταγωνιστική, μια κοινωνία περισσότερο δίκαιη και ένα περιβάλλον υγιές και ανθεκτικό για όλους.
Προτάσεις πολιτικής για την Ελλάδα
Ενέργεια
Δημιουργία «Ταμείου Διαγενεακής Ενέργειας»
Έσοδα από:
δικαιώματα CO₂
Χρήσεις:
επιδοτήσεις ΑΠΕ
στήριξη νέων νοικοκυριών
Ενεργειακές κοινότητες με διαγενεακό χαρακτήρα
Συμμετοχή:
νέων
αγροτών
συνταξιούχων
Μείωση κόστους ενέργειας
Μαζική ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών
Προτεραιότητα σε:
ηλικιωμένους
νέες οικογένειες
Σύνδεση με προγράμματα τύπου «Εξοικονομώ»
Στοχευμένη κατάργηση επιδοτήσεων ορυκτών καυσίμων
Σταδιακή εφαρμογή
Αντιστάθμιση για ευάλωτους
Κλίμα
* Θεσμοθέτηση «Δείκτη Κλιματικής & Διαγενεακής Δικαιοσύνης»
* Υποχρεωτική αξιολόγηση νόμων
* Εθνικό Συμβούλιο Νέων για το Κλίμα
* Συμμετοχή στη χάραξη πολιτικής
Προγράμματα κλιματικής ανθεκτικότητας
Προστασία:
* ηλικιωμένων από καύσωνες
* αγροτικών περιοχών
Διαγενεακή Στήριξη
- Διαγενεακά προγράμματα στέγασης
Συγκατοίκηση:
* νέων + ηλικιωμένων
* Μείωση κόστους
Πράσινες θέσεις εργασίας
Εκπαίδευση νέων σε:
* ΑΠΕ
* ενεργειακή τεχνολογία
* Επανακατάρτιση εργαζομένων μεγαλύτερης ηλικίας
* Ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες
Διαγενεακά δίκαιη φορολογία
* Μείωση βαρών σε νέους
* Επενδύσεις για το μέλλον
Ερευνητικά Αποτελέσματα από τη Διεθνή Βιβλιογραφία
Η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία επιβεβαιώνει ότι η ενεργειακή μετάβαση και η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής συνδέονται άμεσα με τη διαγενεακή δικαιοσύνη.
Έρευνες που έχουν δημοσιευθεί στο περιοδικό Nature Energy δείχνουν ότι οι έγκαιρες επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην ενεργειακή αποδοτικότητα μειώνουν σημαντικά το οικονομικό και περιβαλλοντικό κόστος που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι μελλοντικές γενιές. Παράλληλα, η καθυστέρηση στη λήψη μέτρων οδηγεί σε υψηλότερες δημόσιες δαπάνες για την προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.
Μελέτες που δημοσιεύθηκαν στο Energy Policy αναδεικνύουν ότι η ενεργειακή φτώχεια επηρεάζει δυσανάλογα τόσο τους ηλικιωμένους όσο και τα νεότερα νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα. Οι ερευνητές καταλήγουν ότι οι πολιτικές ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών και οι στοχευμένες επιδοτήσεις μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις κοινωνικές ανισότητες και να βελτιώσουν την ενεργειακή ασφάλεια.
Επιπλέον, έρευνες στο Journal of Environmental Management καταδεικνύουν ότι η συμμετοχή των πολιτών σε ενεργειακές κοινότητες αυξάνει την κοινωνική αποδοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ενισχύει την τοπική ανάπτυξη και δημιουργεί οικονομικά οφέλη που κατανέμονται δικαιότερα μεταξύ διαφορετικών γενεών.
Παράλληλα, δημοσιεύσεις στο Climate Policy υπογραμμίζουν ότι η ενσωμάτωση δεικτών διαγενεακής δικαιοσύνης στη χάραξη δημόσιων πολιτικών οδηγεί σε πιο αποτελεσματικές και μακροπρόθεσμα βιώσιμες αποφάσεις, καθώς λαμβάνονται υπόψη όχι μόνο οι σημερινές αλλά και οι μελλοντικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις.
Τέλος, σύμφωνα με ανασκοπήσεις στο Renewable and Sustainable Energy Reviews, οι χώρες που επενδύουν συστηματικά σε πράσινες δεξιότητες, εκπαίδευση και καινοτομία επιτυγχάνουν ταχύτερη ενεργειακή μετάβαση, μεγαλύτερη δημιουργία θέσεων εργασίας και υψηλότερη κοινωνική συνοχή, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διαγενεακή ισότητα.
* Ο Δρ. Σοφοκλής Μακρίδης είναι Καθηγητής Τεχνολογίας Μεταλλικών Υλικών για Ενεργειακές Εφαρμογές στο Τμήμα Αειφορικής Γεωργίας στο Πανεπιστήμιο Πατρών.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
