Η γεωπολιτική επέστρεψε με ορμή στο προσκήνιο της παγκόσμιας οικονομίας και των αγορών στις πρώτες κιόλας ημέρες του 2026. Όμως, αντί για έναν κόσμο καθαρών «σφαιρών επιρροής», αυτό που διαμορφώνεται είναι ένα πολύ πιο σύνθετο και ασταθές σύστημα ανταγωνιστικών μπλοκ ισχύος.
Αυτό επισημαίνει η Capital Economics, σε σημείωμα που υπογράφει ο επικεφαλής οικονομολόγος του ομίλου, Neil Shearing. Αφορμή στάθηκαν μια σειρά από εξελίξεις που, όπως σημειώνει η Capital Economics, λειτουργούν ως «ωμή υπενθύμιση» ότι η γεωπολιτική έχει μετατραπεί εκ νέου σε βασικό οδηγό του οικονομικού αφηγήματος.
Από τη Βενεζουέλα στη Γροιλανδία
Στο επίκεντρο βρίσκεται η αμερικανική επιχείρηση σύλληψης του προέδρου της Βενεζουέλας Nicolás Maduro, η οποία οδήγησε σε μεγαλύτερη ευθυγράμμιση του Καράκας με τα συμφέροντα της Ουάσινγκτον και άνοιξε τον δρόμο για προνομιακή πρόσβαση αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών στα πετρελαϊκά αποθέματα της χώρας.
Ακολούθησαν δηλώσεις αξιωματούχων του Λευκού Οίκου περί ενσωμάτωσης της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ – ακόμη και με τη χρήση βίας – ενώ παράλληλα η κυβέρνηση Ντόναλντ Τραμπ πιέζει για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία με όρους που πολλοί στη Δύση θεωρούν ευνοϊκούς για τη Ρωσία. Όλα αυτά ενισχύουν την αίσθηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες επανεξετάζουν τον ρόλο τους στην Ευρώπη.
Η επιστροφή του Δόγματος Μονρόε – ή όχι;
Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε τη σύλληψη Μαδούρο ως επαναβεβαίωση του Δόγματος Μονρόε – ή, όπως το αποκάλεσε, του «Δόγματος Ντονρόε». Η ρητορική αυτή αναζωπύρωσε τη συζήτηση περί επιστροφής σε έναν κόσμο «σφαιρών επιρροής»: οι ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο, η Κίνα στην Ασία και η Ρωσία στην Ευρώπη.
Ωστόσο, σύμφωνα με την Capital Economics, αυτή η ερμηνεία είναι παραπλανητική. «Οι σφαίρες επιρροής προϋποθέτουν καθαρά, συνεχόμενα γεωγραφικά μπλοκ. Η πρόσφατη συμπεριφορά των μεγάλων δυνάμεων δείχνει ακριβώς το αντίθετο», σημειώνει ο Neil Shearing.
Οι ΗΠΑ παραμένουν η κυρίαρχη δύναμη
Παρά την πίεση προς τους Ευρωπαίους συμμάχους να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος για την ασφάλειά τους, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να δρουν σε παγκόσμια κλίμακα.
Τον τελευταίο χρόνο έχουν εμπλακεί – άμεσα ή έμμεσα – σε επιχειρήσεις στη Νιγηρία, το Ιράν, την Υεμένη, το Ιράκ και τη Συρία, ενώ εντείνουν τις προσπάθειες εξασφάλισης κρίσιμων πρώτων υλών στην υποσαχάρια Αφρική, από τη Ρουάντα έως τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.
Παράλληλα, η Ουάσινγκτον προχωρά στην αναβάθμιση ναυτικής βάσης στο νησί Παλαουάν των Φιλιππίνων, ενέκρινε πακέτο εξοπλισμών ύψους 11 δισ. δολαρίων για την Ταϊβάν και, παρά την κριτική προς την Ευρώπη, επαναβεβαίωσε τη στρατιωτική της παρουσία στον Δυτικό Ειρηνικό.
«Όλα αυτά δεν συνάδουν με μια στενά ορισμένη, ημισφαιρική εξωτερική πολιτική», τονίζει η Capital Economics.
Τα μπλοκ
Η ανάλυση υπογραμμίζει ότι ούτε η Κίνα περιορίζεται στη γειτονιά της. Αντίθετα, συνεχίζει να επεκτείνει την οικονομική και στρατηγική της παρουσία στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική. Η Ρωσία, από την άλλη, παραμένει ισχυρή ως παράγοντας αποσταθεροποίησης, αλλά η οικονομική και στρατιωτική της ισχύς υπολείπεται σημαντικά εκείνης των ΗΠΑ, της Κίνας – και συλλογικά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το βασικό συμπέρασμα της Capital Economics είναι ότι ο κόσμος δεν κατακερματίζεται σε αυστηρά γεωγραφικές ζώνες επιρροής, αλλά σε ανταγωνιστικά παγκόσμια μπλοκ με επίκεντρο τις ΗΠΑ και την Κίνα. Και τα δύο στρατόπεδα συνεχίζουν να προβάλλουν ισχύ σε κάθε ήπειρο. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος.
Πρώτον, οι ΗΠΑ δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στο «κλείδωμα» χωρών στην άμεση γειτονιά τους, ιδίως στη Λατινική Αμερική. Δεύτερον, η αμερικανική στρατηγική δεν βασίζεται πλέον κυρίως σε κοινές αξίες και θεσμούς, αλλά σε μια πιο συναλλακτική – και συχνά πιο πιεστική – προσέγγιση.
Τι σημαίνει αυτό για τις αγορές
Αν ο κόσμος όντως χωριζόταν σε καθαρές σφαίρες επιρροής, οι επενδυτές θα έπρεπε να προεξοφλούν ριζικές ανακατατάξεις στις εμπορικές και χρηματοοικονομικές ροές.
Όμως, όπως τονίζει η Capital Economics, σε έναν κόσμο ανταγωνιστικών μπλοκ με βαθιές ιστορικές, θεσμικές και τεχνολογικές διασυνδέσεις, οι οικονομικές σχέσεις παραμένουν πολύ πιο διάσπαρτες και «ακατάστατες».
Το πιθανότερο σενάριο για το 2035, καταλήγει ο Neil Shearing, δεν είναι ένας κόσμος καθαρών περιφερειακών ζωνών, αλλά ένα πολύπλοκο μωσαϊκό συμμαχιών, εξαρτήσεων και ανταγωνισμών – πολύ πιο κοντά στον χάρτη ενός κατακερματισμένου πλανήτη παρά σε μια απλή διαίρεση ισχύος.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
