Η εκτίναξη των αμερικανικών μετοχών σπάνιων γαιών συμπίπτει με την ανάδειξη των κρίσιμων πρώτων υλών σε κεντρικό πεδίο ανταγωνισμού ΗΠΑ – Κίνας. Παρά την πρόσκαιρη ανάσα από την αναβολή των κινεζικών ελέγχων στις εξαγωγές, αναλυτές προειδοποιούν: η «απεξάρτηση» θα είναι πολυετής, δαπανηρή και γεμάτη διακυμάνσεις.
Τους τελευταίους μήνες οι μετοχές Critical Metals, NioCorp, Energy Fuels και Idaho Strategic Resources καταγράφουν τριψήφιες αποδόσεις, με θεαματικές επιδόσεις στο 10μηνο για Energy Fuels και NioCorp.
Ο CEO της Critical Metals, Τόνι Σέιττζ, μιλά για «τέταρτο μεγάλο boom» μετά τον χρυσό, το πετρέλαιο και την τεχνολογία, υπενθυμίζοντας όμως ότι οι κύκλοι αυτοί συνοδεύονται από υπερβολές και αποτυχίες.
Η μάχη Κίνας – ΗΠΑ
Η Κίνα διατηρεί καθοριστικό έλεγχο στην αλυσίδα σπάνιων γαιών και απείλησε με διεύρυνση των ελέγχων στις εξαγωγές. Μετά τη συνάντηση Τραμπ-Σι (στις 30/10/2025 στη Νότια Κορέα), το Πεκίνο συμφώνησε να καθυστερήσει για έναν χρόνο τα μέτρα της 9ης Οκτωβρίου, δίνοντας ώθηση στις μετοχές. Η αγορά, ωστόσο, παραμένει επιφυλακτική για τη διάρκεια της «εκεχειρίας».
Οι σπάνιες γαίες —17 στοιχεία με μοναδικές μαγνητικές ιδιότητες— είναι κρίσιμες για ηλεκτρονικά, ηλεκτροκίνηση και άμυνα. Όπως επισημαίνει στο CNBC ο Άουντουν Μάρτινσεν της Rystad Energy, το δόγμα μετατοπίζεται από την κάλυψη των αναγκών μέσω εισαγωγών στη τοπική/περιφερειακή εξόρυξη και επεξεργασία, μια μετάβαση που απαιτεί χρόνο, κεφάλαια και τεχνογνωσία.
Οι πρόσφατες διμερείς συμφωνίες των ΗΠΑ με Αυστραλία, Μαλαισία, Καμπότζη/Ταϊλάνδη και Ιαπωνία στοχεύουν σε σταθεροποίηση τιμών, ενίσχυση της εγχώριας διύλισης και σταδιακή απεξάρτηση από την Κίνα. Αναλυτές τονίζουν ότι η εξάρτηση παραμένει βραχυπρόθεσμα, με προοπτική μείωσης μεσοπρόθεσμα.
Νέα ορυχεία απαιτούν έως 10 χρόνια για ανάπτυξη, ενώ νέα διυλιστήρια περίπου 5 χρόνια. Τα κρίσιμα εμπόδια εντοπίζονται στην παραγωγή μαγνητών, όπου η Κίνα διατηρεί κυρίαρχα μερίδια. Γι’ αυτό η ταχεία διαφοροποίηση είναι εξαιρετικά απαιτητική.
Η απάντηση της Ευρώπης και οι άλλοι παίχτες
Η ΕΕ απαντά μέσω του Critical Raw Materials Act, επιλέγοντας 47 στρατηγικά έργα σε 13 κράτη-μέλη και ετοιμάζοντας πλατφόρμα κοινών αγορών/αποθεματοποίησης (REsourceEU). Παρά την κινητοποίηση, η ίδια η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι η ζήτηση τρέχει ταχύτερα από την ικανότητα μείωσης εξάρτησης.
Η Βραζιλία διαθέτει σημαντικές αποθέσεις —συμπεριλαμβανομένων «ionic clays» με ευνοϊκότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα— αλλά υστερεί σε διύλιση και τεχνολογία. Οι ειδικοί τονίζουν ότι η περιοχή πρέπει να επιδιώξει τοπική προστιθέμενη αξία, επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη και συνεργασίες τεχνολογίας, όχι απλή εξαγωγή ακατέργαστου υλικού.
Υπερκύκλος ή υπερβολή;
Οι ειδικοί βλέπουν έναν μεγαλύτερο υπερκύκλο, στηριγμένο και από πολιτικές κινήτρων. Τονίζουν όμως ότι πρέπει να διαχωρίσουμε το δομικό (επιτάχυνση καθαρής ενέργειας) από το πολιτικό (αναδιάταξη αλυσίδων) και προϊδεάζουν για αυξημένο κόστος υλικών. Η προειδοποίηση παραμένει: τα booms συνοδεύονται από υπεραισιοδοξία και αστάθεια.
Το onshoring/reshoring συνεπάγεται υψηλότερα κόστη και αυστηρότερα περιβαλλοντικά στάνταρ. Η βιώσιμη εξόρυξη, η αποδοτική επεξεργασία και η ανακύκλωση θα χρειαστούν δημόσια στήριξη και επενδύσεις για να καταστούν ανταγωνιστικές έναντι του κινεζικού μοντέλου χαμηλού κόστους.
Το ράλι αντανακλά γεωπολιτική ένταση, πολιτικές παρεμβάσεις και επενδυτική ορμή. Η απεξάρτηση από την Κίνα δεν είναι ανέφικτη, αλλά θα απαιτήσει χρόνια, κεφάλαια και βιομηχανική πειθαρχία. Για τις αγορές, η διαδρομή δεν θα είναι απρόσκοπτη. Προβλέπονται και αναταράξεις, με την κατεύθυνση να ορίζεται από την ενεργειακή μετάβαση και την ασφάλεια εφοδιασμού.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
