Για τους Ουκρανούς, η κατεστραμμένη πόλη Ποκρόφσκ στην ανατολική Ουκρανία, όπου οι μάχες με τις ρωσικές δυνάμεις συνεχίζονται ακόμη και τα φετινά Χριστούγεννα, δεν είναι απλώς ένα ακόμη μέτωπο του πολέμου.
Είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πολιτιστικά σύμβολα της χώρας: το «Carol of the Bells», το τραγούδι που η Δύση γνωρίζει κυρίως μέσα από ταινίες όπως το Home Alone ή δημοφιλείς τηλεοπτικές σειρές.
Για την Ουκρανία, όμως, το τραγούδι αυτό κουβαλά ένα πολύ βαθύτερο και πιο φορτισμένο νόημα. Το Ποκρόφσκ συνδέεται στενά με τον συνθέτη του έργου, Μικόλα Λεοντόβιτς, και με την πολιτιστική και πολιτική διαδρομή που τον οδήγησε στη σύγκρουση με τη ρωσική εξουσία και τελικά στη δολοφονία του από σοβιετικούς πράκτορες το 1921.
Η πόλη που γέννησε έναν ήχο αντίστασης
Αν και το «Carol of the Bells» δεν γράφτηκε στο Ποκρόφσκ — όπως συχνά λανθασμένα πιστεύεται — η πόλη υπήρξε καθοριστική για την καλλιτεχνική και ιδεολογική διαμόρφωση του Λεοντόβιτς. Στις αρχές του 20ού αιώνα έζησε εκεί, δίδαξε σε μουσική σχολή και διηύθυνε χορωδία εργατών του σιδηροδρόμου, αντλώντας έμπνευση από τις αυθεντικές ουκρανικές λαϊκές παραδόσεις.
Σε αυτό το περιβάλλον διαμόρφωσε τη χορωδιακή εκδοχή του παραδοσιακού ουκρανικού άσματος «Στσεντρίκ», πάνω στο οποίο βασίστηκε αργότερα το παγκοσμίως γνωστό τραγούδι. Δεν είναι τυχαίο ότι το Ποκρόφσκ αποκαλείται ακόμη και σήμερα «πατρίδα του Στσεντρίκ».
Όπως σημειώνει η συγγραφέας Λάρισα Σεμένκο, βιογράφος του συνθέτη, ο Λεοντόβιτς έφτασε στην πόλη «με ένα σακίδιο στην πλάτη», αλλά εκεί εξελίχθηκε ως δημιουργός και ανέπτυξε έντονη κοινωνική δράση, γεγονός που τον έθεσε στο στόχαστρο των τσαρικών αρχών. «Υπερασπίστηκε τα δικαιώματα των εργατών και τραγουδούσε ακόμη και τη Μασσαλιώτιδα με τη χορωδία του», αναφέρει.
Ο πολιτισμός ως πολιτική δήλωση
Για την Ουκρανία, το «Carol of the Bells» δεν υπήρξε ποτέ απλώς ένα χριστουγεννιάτικο τραγούδι. Ήταν και παραμένει ένα πολιτιστικό μήνυμα προς τον κόσμο, μια δήλωση ταυτότητας, πνευματικότητας και αντοχής απέναντι στην απειλή. «Η ουκρανική διάσταση του τραγουδιού ήταν πάντα παρούσα», τονίζει η Σεμένκο, συνδέοντας το παρελθόν με τον σημερινό αγώνα της χώρας.
Η πολιτική φόρτιση του έργου έγινε ακόμη πιο έντονη μετά το 1916, όταν η χορωδιακή εκδοχή του Στσεντρίκ παρουσιάστηκε στο Κίεβο. Οι ηγέτες της νεοσύστατης Ουκρανικής Λαϊκής Δημοκρατίας είδαν στο έργο ένα ισχυρό εργαλείο πολιτιστικής διπλωματίας και έστειλαν εθνική χορωδία σε περιοδεία στην Ευρώπη το 1919, σε μια προσπάθεια διεθνούς αναγνώρισης.
Αν και το ουκρανικό κράτος δεν αναγνωρίστηκε τότε, το τραγούδι κατέκτησε τη διεθνή σκηνή. Από το Παρίσι έως την Πράγα, βασιλείς και ηγεμόνες εντυπωσιάστηκαν από την ύπαρξη μιας τόσο πλούσιας και παλαιάς κουλτούρας στην καρδιά της Ευρώπης.
Από την Ευρώπη στην Αμερική – και στη μαζική κουλτούρα
Μετά την κατάληψη του Κιέβου από τους Μπολσεβίκους, η χορωδία αναγκάστηκε να μετακινηθεί στη Δυτική Ουκρανία και στη συνέχεια στον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες, μεταφέροντας το Στσεντρίκ στη Βόρεια Αμερική το 1922. Εκεί, το τραγούδι έγινε σύμβολο της ουκρανικής παρουσίας και της διεκδίκησης κρατικής υπόστασης.
Το 1936, ο Αμερικανός συνθέτης Πίτερ Τζ. Γουίλχαουσκι έγραψε αγγλικούς στίχους και το προσαρμόσε στη μορφή που είναι γνωστή σήμερα ως «Carol of the Bells». Ο Λεοντόβιτς, ωστόσο, δεν πρόλαβε να δει αυτή την παγκόσμια επιτυχία.
Τον Ιανουάριο του 1921 δολοφονήθηκε στο σπίτι των γονιών του από πράκτορα της σοβιετικής μυστικής υπηρεσίας, υπό το πρόσχημα της καταπολέμησης «ληστών». Η αλήθεια για τον θάνατό του αποκαλύφθηκε μόλις μετά το άνοιγμα των σοβιετικών αρχείων τη δεκαετία του 1990.
Από το τότε στο τώρα: το Ποκρόφσκ ξανά στο στόχαστρο
Σχεδόν 105 χρόνια αργότερα, η ιστορία μοιάζει να επαναλαμβάνεται. Το Ποκρόφσκ βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο σφοδρών συγκρούσεων, με τη Ρωσία να ισχυρίζεται ότι έχει καταλάβει την πόλη. Το Κίεβο, ωστόσο, επιμένει ότι ουκρανικές δυνάμεις έχουν ανακτήσει τμήματά της και ότι ρωσικές ομάδες δρουν κυρίως για προπαγανδιστικούς σκοπούς.
Ο αρχηγός των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων, στρατηγός Ολεξάντρ Σύρσκι, δήλωσε πως οι επιχειρήσεις συνεχίζονται και ότι ο στρατός έχει επανακτήσει περίπου 16 τετραγωνικά χιλιόμετρα στο βόρειο τμήμα της πόλης.
Ο Αμερικανός ιστορικός Τίμοθι Σνάιντερ υπογραμμίζει ότι η ιστορία του Λεοντόβιτς και του «Carol of the Bells» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ρωσικής αποικιοκρατικής πρακτικής απέναντι στην ουκρανική κουλτούρα — μια πρακτική που, όπως λέει, συνεχίζεται με τη σημερινή εισβολή.
Στα ερείπια του Ποκρόφσκ, το τραγούδι που κάποτε μετέφερε την ουκρανική φωνή στον κόσμο αποκτά ξανά το αρχικό του νόημα: όχι ως εορταστικό άκουσμα, αλλά ως σύμβολο επιβίωσης, μνήμης και αντίστασης.
Με πληροφορίες από Politico
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
