Μοιάζει με πλοκή αστυνομικού μυθιστορήματος, αλλά αφορά πραγματικές ιστορίες της αμερικανικής ελίτ: γείτονες που δηλητηριάζουν ή κόβουν δέντρα άλλων για να αποκτήσουν καλύτερη θέα στη θάλασσα.
Και στη συνέχεια καταλήγουν στα δικαστήρια με αποζημιώσεις εκατομμυρίων. Ένα φαινόμενο που, όσο εξοργίζει τις τοπικές κοινωνίες, τόσο επιβεβαιώνει τη θεωρία της «ορθολογικής εγκληματικότητας» του Γκάρι Μπέκερ, όπως σχολιάζει ο Economist.
Ένα έγκλημα βγαλμένο από Άγκαθα Κρίστι
Το ειδυλλιακό Κάμντεν στο Μέιν έγινε πρωτοσέλιδο για μια υπόθεση δηλητηριασμένων δέντρων που θα ζήλευε η Άγκαθα Κρίστι, όπως αναφέρει το βρετανικό περιοδικό. Η Αμέλια Μποντ, κάτοικος εκτός πόλης, προμηθεύτηκε το ισχυρό ζιζανιοκτόνο tebuthiuron και το έριξε σε βελανιδιές στο όριο της γειτονικής ιδιοκτησίας της Λίσα Γκόρμαν, κληρονόμου της L.L. Bean.
Στόχος της Μποντ δεν ήταν η γειτόνισσα. Ήταν η θέα. Τα δέντρα έκρυβαν την απρόσκοπτη εικόνα του κόλπου – μια θέα που, όπως θα αποδεικνυόταν, άξιζε μισό εκατομμύριο δολάρια.
Όταν η φυλλωσιά άρχισε να μαραίνεται, η Μποντ προσφέρθηκε «ευγενικά» να μοιραστεί το κόστος κοπής. Η Γκόρμαν υποψιάστηκε παγίδα, έκανε εργαστηριακούς ελέγχους και σύντομα η υπόθεση έγινε θέμα σε περιοδικά, δικαστικές αίθουσες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Το φαινόμενο του «treelaw» φουντώνει
Δεν ήταν μοναδικό περιστατικό. Στο Ναντάκετ, ο Τζόναθαν Τζέικομπι κατηγορήθηκε ότι έκοψε 16 δέντρα της γειτόνισσάς του και αμέσως μετά έβγαλε το σπίτι του προς πώληση στα 10 εκατ. δολάρια, διαφημίζοντας «αναβαθμισμένη θέα Ατλαντικού».
Στο Reddit έχει δημιουργηθεί ολόκληρη κοινότητα, το r/treelaw, όπου χρήστες ανεβάζουν υποθέσεις, αναλύουν νόμους και θρηνούν «δολοφονημένες» βελανιδιές και πεύκα.
Στις τοπικές κοινωνίες, τέτοιες πράξεις θεωρούνται απεχθείς· στη θεωρία του εγκλήματος, όμως, έχουν μια απλή εξήγηση.
Δεν είναι κακοί – είναι ορθολογικοί
Ο Γκάρι Μπέκερ, νομπελίστας οικονομολόγος, είχε διατυπώσει ήδη από τη δεκαετία του ’60 τη θεωρία της «ορθολογικής εγκληματικότητας».
Ορισμένα εγκλήματα, υποστήριζε, δεν πηγάζουν από ηθική διαφθορά, αλλά από καθαρό υπολογισμό: εάν το όφελος ξεπερνά τον πιθανό κίνδυνο σύλληψης και την τιμωρία, ο δράστης λειτουργεί… λογικά.
Η κοπή δέντρων ταιριάζει απόλυτα σε αυτό το μοντέλο. Είναι προμελετημένη πράξη, το οικονομικό όφελος (π.χ. η αύξηση της αξίας του ακινήτου) υπολογίσιμο και –κυρίως– η πιθανότητα να μη γίνει αντιληπτή συχνά υψηλή.
Στην περίπτωση Μποντ, η αναβάθμιση της θέας αύξησε την αξία της ιδιοκτησίας της κατά 500.000 δολάρια.
Αποζημιώσεις-μαμούθ και τριπλές ποινές αιώνων
Η αμερικανική νομοθεσία για την προστασία των δέντρων έχει ρίζες από το 1698, όταν η Μασαχουσέτη θέσπισε τον νόμο των τριπλών αποζημιώσεων για δολιοφθορά δέντρων – ένα μέτρο που ακολουθείται έως σήμερα.
Ο ειδικός δενδροκομίας Μάρτι Σο εξηγεί ότι η αποτίμηση βασίζεται στο κόστος αποκατάστασης του τοπίου. Για μικρά δέντρα είναι εύκολο, αλλά για μια βελανιδιά το κόστος μπορεί να φθάσει τα 100.000–150.000 δολάρια ανά δέντρο.
Η Μποντ τελικά κατέληξε σε εξωδικαστικό συμβιβασμό ύψους 1,6 εκατ. δολαρίων.
Σε άλλες περιπτώσεις, όπως στο Ναντάκετ, οι αρχές επέλεξαν ακόμη και ποινικές διώξεις για βανδαλισμό, με ποινές φυλάκισης έως τρία έτη – αν και αργότερα αποσύρθηκαν.
Το «κοινωνικό κόστος» ενός πεσμένου δέντρου
Παρά τις οικονομικές αναλύσεις, η κοινή γνώμη αντιδρά έντονα. Ο Σο, που έχει μιλήσει με χιλιάδες ιδιοκτήτες, λέει ότι οι περισσότεροι δυσκολεύονται να εκφράσουν τι ακριβώς αξία έχει για αυτούς ένα δέντρο: απλώς ξέρουν ότι είναι μεγάλη. Το κοινωνικό και αισθητικό κόστος, η απώλεια πρασίνου, το πλήγμα στο τοπίο – όλα αυτά μεγεθύνουν την αίσθηση αδικίας.
Η οικονομική θεωρία μπορεί να λέει ότι η φυλάκιση δεν είναι αποτελεσματική· η κοινωνία, όμως, απαιτεί τουλάχιστον αυστηρή τήρηση του νόμου και παραδειγματικές ποινές.
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
