Η βιομηχανία όπλων έχει εισέλθει πλήρως στο πεδίο εφαρμογής της ευρωπαϊκής «βιώσιμης» χρηματοδότησης και της πράσινης μετάβασης. Κάπου 50 δισεκατομμύρια ευρώ από τα λεγόμενα «πράσινα» ευρωπαϊκά κεφάλαια επενδύονται πλέον σε εταιρείες όπλων.
Αυτό αποκάλυψε μια συγκλονιστική διεθνής έρευνα, συντονισμένη από την VoxEUROPE που δημοσιεύτηκε στην ισπανική El País, την IRPI Media στην Ιταλία και την Mediapart στη Γαλλία. Η έρευνα καταγράφει συστηματικά για πρώτη φορά πώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει συμφιλιώσει τον αμυντικό τομέα με τη βιώσιμη χρηματοδότηση.
Ευρωπαϊκοί αμυντικοί κολοσσοί όπως η Safran , η Rheinmetall , η BAE Systems , η Leonardo και η Thales εμφανίζονται τώρα σε «πράσινα» χαρτοφυλάκια αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ, συχνά παράλληλα με μη ευρωπαϊκές εταιρείες, ιδίως αμερικανικές, οι οποίες απορροφούν σημαντικό μερίδιο επενδύσεων.
Η έρευνα βασίζεται σε ανάλυση 3.037 κεφαλαίων ESG (Environmental, Social, Governance) που προωθούν θέματα περιβάλλοντος, κοινωνίας και εταιρικής διακυβέρνησης, αλλά και σε εσωτερικά έγγραφα της ΕΕ και συνεντεύξεις με εμπειρογνώμονες του κλάδου.
Αυτό κατέστη δυνατό χάρη σε ένα εξαιρετικά ευέλικτο σύνολο ευρωπαϊκών κανονισμών.
Το μέσο που επέτρεψε αυτήν την «έγκριση» είναι ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός για τη Διαφάνεια των Βιώσιμων Χρηματοοικονομικών (SFDR) , ο οποίος τέθηκε σε ισχύ το 2021. Αρχικά σχεδιασμένος για να κατευθύνει κεφάλαια σε περιβαλλοντικά υπεύθυνες δραστηριότητες, ο κανονισμός παρέμεινε σκόπιμα «ουδέτερος» όσον αφορά τους επιλέξιμους οικονομικούς τομείς.
Η εισβολή στην Ουκρανία
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 παρείχε το τέλειο γεωπολιτικό πρόσχημα για την επιτάχυνση αυτής της διαδικασίας .
Σήμερα, η Κομισιόν προωθεί ανοιχτά την ιδέα ότι οι κανόνες βιώσιμης χρηματοδότησης είναι «πλήρως συμβατοί» με τις επενδύσεις στην αμυντική βιομηχανία. Οι επικριτικές φωνές από τον χρηματοπιστωτικό τομέα ή την κοινωνία των πολιτών απορρίπτονται αντίστοιχα έντονα.
Η Επιτροπή εξέδωσε μια σειρά ανακοινώσεων ζητώντας την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων για την άμυνα, δηλώνοντας ότι είναι πλήρως συμβατή με τους στόχους ESG και αναγνωρίζοντάς την επίσημα ως «στρατηγικό» τομέα το 2023.
Αυτή η διαδικασία νομιμοποίησης κορυφώθηκε με την αναθεώρηση του SFDR τον Νοέμβριο του 2025 και το Φόρουμ Βιομηχανικών Επενδύσεων στην Άμυνα της ΕΕ, που συγκλήθηκε από την Επιτροπή στις 27 Νοεμβρίου 2024 στις Βρυξέλλες.
Θεσμικοί εκπρόσωποι της ΕΕ , όπως η Αν Φιρτ, Αναπληρώτρια Επικεφαλής του Γραφείου του Επιτρόπου Άμυνας Αντριους Κουμπίλιους , δήλωσαν ότι «το Πλαίσιο Βιώσιμης Οικονομικής Συνεργασίας της ΕΕ δεν επιβάλλει περιορισμούς στη χρηματοδότηση της άμυνας».
Χάρη σε αυτήν την έγκριση, μεταξύ 2021 και 2025, οι επενδύσεις σε μετοχές 118 αμυντικών εταιρειών από «πράσινα» κεφάλαια αυξήθηκαν από 14,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε 49,8 δισεκατομμύρια ευρώ. Περίπου 25 δισεκατομμύρια ευρώ κατέληξαν στα ταμεία 27 ευρωπαϊκών εταιρειών , με επικεφαλής τη γαλλική Safran (5,6 δισεκατομμύρια ευρώ) και τη γερμανική Rheinmetall (4 δισεκατομμύρια ευρώ), ακολουθούμενες από τις Thales, Airbus, BAE Systems και Rolls-Royce. Μεταξύ των δικαιούχων, στη 10η θέση, βρίσκεται η ιταλική Leonardo, μια κρατική εταιρεία, η οποία φέρεται να έχει προσελκύσει σημαντικά βιώσιμα κεφάλαια παρά τη συμμετοχή της σε πολεμικά μέτωπα .
«Με την πάροδο του χρόνου, οι Βρυξέλλες υιοθέτησαν μια αφήγηση που έχει συγχωνεύσει την ασφάλεια, την άμυνα και τη βιωσιμότητα, υποδηλώνοντας ότι χωρίς ασφάλεια δεν μπορεί να υπάρξει ειρήνη, πόσο μάλλον ανάπτυξη, και ότι για αυτόν ακριβώς τον λόγο η στρατιωτική βιομηχανία συμβάλλει έμμεσα σε ένα βιώσιμο μέλλον», λένε στη Ναυτεμπορική, παράγοντες της αγοράς.
Αυτό το ρυθμιστικό κενό έχει δημιουργήσει ένα παραθυράκι που εκμεταλλεύτηκε, όπως δείχνει η έρευνα, το λόμπι ASD (Ευρωπαϊκή Ένωση Αεροδιαστημικής, Ασφάλειας και Άμυνας).
Ήδη από τον Οκτώβριο του 2021, η ASD δημοσίευσε εσωτερικά έγγραφα που προωθούσαν το σύνθημα «Δεν υπάρχει βιωσιμότητα χωρίς ασφάλεια», πυροδοτώντας μια εκστρατεία πίεσης και συναντήσεις κεκλεισμένων των θυρών με ανώτερους αξιωματούχους της Επιτροπής. Το αποτέλεσμα: ο αποκλεισμός των συμβατικών όπλων από τις «κύριες αντενδείξεις». Στην πραγματικότητα, η ρυθμιστική αρχή καθόρισε ότι μόνο τα όπλα που απαγορεύονται ρητά από διεθνείς συμβάσεις, όπως οι νάρκες κατά προσωπικού, τα πυρομαχικά διασποράς και τα χημικά ή βιολογικά όπλα , πρέπει να εξαιρούνται από τις «ηθικές» επενδύσεις. Όλα τα άλλα – άρματα μάχης, οπλισμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, μαχητικά αεροσκάφη, πυραυλικά συστήματα – έχουν «αποκατασταθεί» και οι διαχειριστές κεφαλαίων μπόρεσαν να τα συμπεριλάβουν χωρίς να χρειάζεται να δικαιολογήσουν ή να επικοινωνήσουν τον αρνητικό τους αντίκτυπο.
Παραπλανούν τους επενδυτές
«Πολλοί μικροί αποταμιευτές, πεπεισμένοι ότι επενδύουν σε κεφάλαια που στοχεύουν στην κλιματική μετάβαση ή την κοινωνική ευθύνη, καταλήγουν να χρηματοδοτούν κατασκευαστές όπλων που δεν έχουν καμία σχέση με το περιβάλλον ή τη βιωσιμότητα», εξηγούν ευρωπαίοι διπλωμάτες. «Για πολλούς επενδυτές που επενδύουν τα χρήματά τους σε βιώσιμα κεφάλαια, αυτή είναι μια ανεπιθύμητη έκπληξη. Επειδή όσοι πιστεύουν ότι προωθούν την προστασία του κλίματος ή κοινωνικά έργα με «πράσινο» κεφάλαιο, στην πραγματικότητα χρηματοδοτούν ολοένα και περισσότερα άρματα μάχης, μαχητικά αεροσκάφη και πυρομαχικά, που χρησιμοποιούνται ενεργά σε εμπόλεμες ζώνες.
«Πρόκειται για μια προσέγγιση, για να μην πούμε τίποτα άλλο, η οποία είχε άμεσες επιπτώσεις, ιδίως στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Μεγάλοι διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων έχουν σταδιακά συμπεριλάβει μετοχές εταιρειών που παράγουν drones, άρματα μάχης, πυρομαχικά και προηγμένα οπλικά συστήματα στα κεφάλαια ESG – τα επενδυτικά εργαλεία που αποσκοπούν στην κατεύθυνση των αποταμιεύσεων σε πιο υπεύθυνες εταιρείες και στη μείωση της έκθεσης σε επιβλαβείς πρακτικές. Ευρωπαϊκοί κολοσσοί όπως η Safran , η Rheinmetall , η BAE Systems , η Leonardo και η Thales εμφανίζονται τώρα σε «πράσινα» χαρτοφυλάκια αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ, συχνά παράλληλα με μη ευρωπαϊκές εταιρείες, ιδίως αμερικανικές, οι οποίες απορροφούν σημαντικό μερίδιο επενδύσεων εκτός ΕΕ.
«Έκρηξη» της παγκόσμιας αγοράς άμυνας
Ενώ η παγκόσμια αγορά άμυνας εκρήγνυται, φτάνοντας τα 3 τρισεκατομμύρια ευρώ (διπλάσια από το ποσό του 2021), εκατομμύρια μικροί Ευρωπαίοι αποταμιευτές δεν ξέρουν πώς δαπανώνται τα χρήματά τους. Ειδικοί που έδωσαν συνέντευξη στους συντάκτες της έρευνας, όπως η Nicola Koch του Παρατηρητηρίου Βιώσιμων Χρηματοοικονομικών , καταγγέλλουν την πλήρη έλλειψη διαφάνειας, ενώ ο Attiya Waris, εισηγητής του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα οικονομικά, μας υπενθυμίζει ότι «δεν υπάρχει βιωσιμότητα χωρίς ειρήνη».
Ο Αρμίν Μπαράνες του Ιδρύματος Ηθικών Χρηματοοικονομικών υποστηρίζει ότι η ΕΕ, εν αγνοία των πολιτών της, έχει εμπλακεί σκόπιμα σε «θεσμικό ξέπλυμα πράσινου χρήματος» Οι κατασκευαστές όπλων δεν μπορούν να θεωρηθούν ότι προωθούν τη βιώσιμη ανάπτυξη , τονίζει η Νικόλ Κοτς του Γαλλικού Παρατηρητηρίου για τη Βιώσιμη Οικονομία (Observatoire de la finance durable), καθώς ο κεντρικός σκοπός των προϊόντων τους είναι να τραυματίσουν, να καταστρέψουν ή να σκοτώσουν – με σοβαρές συνέπειες για τους ανθρώπους και το περιβάλλον.
Την ώρα που οι Ευρωπαίοι γιορτάζουν τα Χριστούγεννα και τον ερχομό του νέου έτους ένα σοβαρό συμπέρασμα παραμένει: Το «πράσινο κάλυμμα» της βιωσιμότητας καλύπτει μια επιχείρηση που συνδέεται με την καταστροφή και τον θάνατο…
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
