© Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Την ατομική έκθεση του Ζαχαρία Παπαντωνίου, «Feral Grace», ενώνουν τις δυνάμεις τους και παρουσιάζουν στον νέο σύγχρονο χώρο τέχνης Mālum του καλλιτέχνη Batu Tate, ο ιστορικός τέχνης Κωνσταντίνος Θ. Σπυρόπουλος και η μουσειολόγος Έλενα Λιώση, έως τις 22 Ιουνίου 2026 [Κατερίνης 3, Αθήνα].
Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου μίλησε μαζί μας.
Η νέα σας έκθεση παρουσιάζεται σε μια περίοδο έντονης παραγωγής και προβολής εικόνων. Πώς βιώνει ένας ζωγράφος αυτή την αδιάκοπη πλημμυρίδα οπτικών ερεθισμάτων;
«Η ασταμάτητη και ταχύτατη εναλλαγή εικόνων και πληροφοριών που βιώνουμε σήμερα είναι ακραία και εξουθενωτική. Μέσα σε αυτήν την υπερπληθώρα παραγωγής και κατανάλωσης δημιουργείται, συχνά, περισσότερη σύγχυση παρά ουσιαστική επικοινωνία και κατανόηση. Όταν τα πάντα πρέπει να ειπωθούν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα και σε παρεμφερή εκφραστικά πλαίσια, η ανθρώπινη κρίση και η πραγματική θέαση περιορίζονται.
Για έναν ζωγράφο που μπορεί να αφιερώσει μέρες ή και μήνες στη δημιουργία μιας μόνο εικόνας, αυτή η συνθήκη κάνει τη ζωγραφική πιο δύσκολη, αλλά και πιο αναγκαία. Το δικό μου έργο εκ φύσεως απαιτεί χρόνο και προσπάθεια από τον θεατή για να αποκαλυφθεί· και με αυτή την έννοια, πηγαίνει κόντρα στο κυρίαρχο ρεύμα της ταχύτητας.
Καθώς η βαθύτερη έκφραση χάνεται μέσα στον θόρυβο της υπερπληροφόρησης, χρειάζεται να επιβραδύνουμε συνειδητά και να αφιερώνουμε χρόνο στην παρατήρηση. Άλλωστε, πολλές φορές αρκεί μία μόνο εικόνα για να αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα».
Κοιτάζοντας τη μέχρι τώρα διαδρομή σας, αισθάνεστε ότι η δουλειά σας εξελίσσεται μέσα από ρήξεις ή μέσα από αργές μεταμορφώσεις;
«Το έργο μου έχει αλλάξει πολλές φορές· τόσο μορφολογικά όσο και εννοιολογικά. Ο πειραματισμός είναι για μένα ζωτική ανάγκη, γιατί με οδηγεί σε εκφραστικές δυνατότητες που δεν θα ανακάλυπτα αν έμενα προσκολλημένος σε μια συγκεκριμένη μανιέρα. Από τα κόμικς της παιδικής και εφηβικής μου ηλικίας, τις αυτοπροσωπογραφίες και τα πρώτα σκοτεινά, σουρεαλιστικά έργα μετά τη Σχολή, τα ψυχεδελικά έργα της Βοστώνης, μέχρι τη γεωμετρική αφαίρεση και τον αμιγώς εξπρεσιονιστικό χαρακτήρα των τελευταίων χρόνων, βλέπω μια συνεχή διεύρυνση της οπτικής μου γλώσσας.
Αυτές οι αλλαγές προκύπτουν από μια εσωτερική ανάγκη για εξέλιξη και εξερεύνηση, που απαιτεί τόλμη αλλά και συνέπεια. Συχνά αισθάνομαι ότι το ίδιο το έργο ζητά να αλλάξει κατεύθυνση και εγώ οφείλω να το ακολουθήσω. Ίσως, λοιπόν, η ρήξη χαρακτηρίζει καλύτερα αυτές τις μεταβάσεις. Πίσω από κάθε αλλαγή, όμως, υπάρχει πιστεύω μια βαθύτερη συνέχεια που συνδέει όλες τις φάσεις της δουλειάς μου».
Ποια είναι η πρώτη σκέψη που κάνετε όταν βρίσκεστε μπροστά σε έναν λευκό καμβά;
«Ο τρόπος που ζωγραφίζω είναι σε μεγάλο βαθμό παρορμητικός. Δεν ακολουθώ κάποια συγκεκριμένη μέθοδο, ούτε επαναλαμβάνω ένα σταθερό μοτίβο. Κάθε έργο που ξεκινάει, κουβαλά το στοιχείο της έκπληξης, το οποίο τροφοδοτεί και τροφοδοτείται από την ενέργεια της στιγμής. Προσπαθώ να στέκομαι σαν μαθητής μπροστά στο καινούργιο, ξεχνώντας ό,τι ήδη γνωρίζω.
Το λευκό του καμβά δεν μου προκαλεί φόβο· αντίθετα, μου δίνει μια αίσθηση απόλυτης ελευθερίας, απαραίτητης για τη ζωγραφική μου. Σχεδόν ποτέ δεν ξεκινώ με ένα προκαθορισμένο θέμα· και ακριβώς αυτό είναι που με ωθεί να ανακαλύψω τι έχω να βγάλω από μέσα μου.
Αντιλαμβάνομαι το λευκό του καμβά περισσότερο ως ένα σκοτάδι μέσα στο οποίο οφείλω να βουτήξω και να ανασύρω ό,τι μπορώ να φέρω στο φως. Έχω εμπιστοσύνη στο ένστικτό μου και προσπαθώ να το ακολουθώ όπου κι αν με οδηγήσει».
Στα έργα σας, η μορφή μοιάζει συχνά να αναδύεται και να χάνεται ταυτόχρονα. Τι είναι αυτό που σας έλκει σε αυτή τη μεταιχμιακή κατάσταση;
«Δεν με ενδιαφέρει να αποδώσω παραστατικά τα πράγματα, ούτε όμως και να τα αποδομήσω πλήρως. Έχοντας δοκιμάσει τον εαυτό μου σε ρεαλιστικής φύσης έργα, ξέρω ότι είναι κάτι που μπορώ να κάνω, όχι όμως καλύτερα από τους μεγάλους ζωγράφους του παρελθόντος. Η πλήρης αφαίρεση από την άλλη με ενδιαφέρει περισσότερο αλλά όχι τόσο ώστε να την ακολουθήσω πιστά.
Βρίσκω μεγαλύτερο ενδιαφέρον για κάτι το οποίο δεν έχει ξαναγίνει, ή τουλάχιστον όπως το κάνω εγώ. Χαίρομαι περισσότερο να ανακαλύπτω το έργο από το μηδέν και ιδιαίτερα όταν αυτό με παρασύρει σε ένα κόσμο καινούργιο, όπου όλα είναι στο μεταίχμιο· διότι εκεί θεωρώ ότι είναι η ουσία· στο γίγνεσθαι και όχι στο γεγονός· στην ενέργεια και όχι στον θάνατο.
Μέσα από την εμπειρία μου και την πρακτική μου, θέλω ένα έργο να συμπυκνώνει αυτήν την ενέργεια και τη δύναμη, την αγάπη για αυτό που ονομάζεται άνθρωπος και ανθρώπινη συνθήκη. Παράλληλα, βέβαια, μου αρέσει να προκαλώ τον εαυτό μου αλλά και τον θεατή σε ένα παιχνίδι, όπου το νόημα είναι ανοιχτό για τον καθένα. Αυτό, όμως, όλο είναι κάτι πηγαίο και όχι προγραμματισμένο».
Ποια είναι η θέση της μνήμης στη ζωγραφική σας; Λειτουργεί ως αφετηρία ή ως κάτι που προσπαθείτε να υπερβείτε;
«Η μνήμη δύναται να ανασυνθέσει βιώματα και καταστάσεις αλλά είναι κάτι που υπεισέρχεται εκ των υστέρων σε ένα έργο. Η φαντασία είναι εκείνη που, όντας σε άρρηκτη σχέση με το ασυνείδητο, βοηθάει τη ζωγραφική μου διαδικασία. Οι συνειρμοί που δημιουργούνται κατά τη διάρκεια και στο πλαίσιο μιας ενδοσκοπικής κατάστασης, τροφοδοτούν και επαναπροσδιορίζουν τους εκάστοτε μετασχηματισμούς μορφολογικά και εννοιολογικά.
Πρωτίστως, ακολουθώ τις αφηρημένες καθαρές ζωγραφικές αξίες, οι οποίες θέτουν τις βάσεις και το εικαστικό πλαίσιο πάνω στο οποίο θα αναπτυχθεί το θέμα του έργου. Πολλές φορές, το νόημα αυτό αποκαλύπτεται σε μένα τον ίδιο σε δεύτερο χρόνο. Με αυτήν την έννοια, το έργο υπερβαίνει τη μνήμη με τρόπο μεταφυσικό».
Και, τελικά, τι είναι αυτό που συνεχίζει να σας οδηγεί καθημερινά πίσω, στο εργαστήριο;
«Μια αίσθηση καθήκοντος και ευθύνης απέναντι στον εαυτό μου, είναι, νομίζω, η απάντηση. Όσο είμαστε σε αυτόν τον κόσμο, οφείλουμε να τον κάνουμε καλύτερο και όχι χειρότερο. Η ζωγραφική είναι ιερό πράγμα· την ακολουθώ από παιδί και ανέκαθεν διαισθάνομουν και διαισθάνομαι ότι έχω μια αποστολή να φέρω εις πέρας, μέχρι το τέλος».
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
