Skip to main content

Νεότερη Ελλάδα: Νέα μόνιμη έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη

Η έκθεση καλύπτει μια περίοδο από τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας έως το έπος του 1940-1941

Σήμερα, Δευτέρα 25 Μαρτίου 2024, το Μουσείο Μπενάκη ανοίγει στο κοινό τις ανανεωμένες αίθουσες στον τρίτο όροφο του Μουσείου Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού στην οδό Κουμπάρη. Οι αίθουσες 33-36 παρουσιάζουν την ιστορία της νεότερης Ελλάδας καλύπτοντας την περίοδο από τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας έως τον ελληνοϊταλικό πόλεμο και την κατοχή από τις δυνάμεις του Άξονα. Η δημιουργία του ελληνικού κράτους, η διακυβέρνηση του Ιωάννη Καποδίστρια, η βασιλεία του Όθωνα και το πρώτο Σύνταγμα, η βασιλεία του Γεωργίου Α’, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι και η εποχή του Ελευθέριου Βενιζέλου, η Μικρασιατική Καταστροφή, ο μεσοπόλεμος και το Έπος του 1940-1941 ζωντανεύουν μέσα από κειμήλια, προσωπικά αντικείμενα, αυλικές ενδυμασίες και έργα τέχνης.

Κωστής Δεσύλλας, Προσωπογραφία του Οδυσσέα Ανδρούτσου, περ. 1870, Λάδι σε μουσαμά, Αποκτήθηκε με τη συνδρομή του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου

Το ιστορικό της επανέκθεσης
Η μόνιμη έκθεση με θέμα τη διαχρονική ιστορία του ελληνισμού από την προϊστορία έως τη μεταπολεμική περίοδο όπως την οραματίστηκε και υλοποίησε ο Άγγελος Δεληβορριάς εγκαινιάστηκε στο ιστορικό κτήριο του Μουσείου Μπενάκη το 2000. Στο σχήμα αυτό, ο τρίτος όροφος περιλάμβανε τα χρόνια από την Επανάσταση του 1821 έως και τη δεκαετία του 1960. Το 2012, το έσχατο τμήμα των αιθουσών του τρίτου ορόφου, αφιερωμένο στην πνευματική εποποιία της «γενιάς του ’30», μεταφέρθηκε στην Πινακοθήκη Γκίκα, αφήνοντας μετέωρη την αφήγηση.

Μετά την έκθεση «1821 Πριν και Μετά», η οποία διοργανώθηκε με αφορμή τον εορτασμό των 200 ετών από την κήρυξη της Επανάστασης, για τους σκοπούς της οποίας αναψηλαφήθηκαν όλες οι συλλογές του Μουσείου Μπενάκη με υλικό από τον 18ο έως τον όψιμο 19ο αιώνα, κρίθηκε απαραίτητο να ενσωματωθούν τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας. Παρόμοια αναδίφηση στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα και έως τον Μεσοπόλεμο έγινε για τις ανάγκες της έκθεσης «Μικρά Ασία. Λάμψη – Καταστροφή – Ξεριζωμός – Δημιουργία», εμπλουτίζοντας το υλικό της αίθουσας 36. Τέλος, η ενθουσιώδης ανταπόκριση του κοινού στις δύο αυτές εκθέσεις δημιούργησε ένα κύμα νέων δωρεών σε αξιόλογα κειμήλια και έργα ζωγραφικής και διακοσμητικών τεχνών, τα οποία άξιζε να συμπεριληφθούν στη μόνιμη έκθεση.

Horace Vernet (1789-1863), Σκηνή του 1821: Πυρπόληση τουρκικού πλοίου, Λάδι σε ξύλο | Δωρεά Ιωάννη Τρικόγλου

Αποφασίστηκε λοιπόν, αντί να εγκατασταθούν απλά τα αντικείμενα στις παλιές τους θέσεις επιστρέφοντας από τις δύο εκθέσεις (οι οποίες έγιναν στο κτήριο της Πειραιώς 138), να σχεδιαστεί μια επανέκθεση που θα επέτρεπε τη βέλτιστη ανάδειξη τόσο των νέων ευρημάτων όσο και των καινούριων αποκτημάτων.

Hans Kundmüller (1837-1893), «Προσωπογραφία Ασπασίας Καρπούνη, μετέπειτα βαρώνης Schrattenberg, κυρίας επί των τιμών της βασίλισσας Αμαλίας», 1850. Λάδι σε μουσαμά.

Τα χαρακτηριστικά της επανέκθεσης
Η μουσειολογική πρόταση συνεχίζει τη φιλοσοφία της αρχικής έκθεσης που ενορχήστρωσε ο Άγγελος Δεληβορριάς, διατηρώντας την εσωτερική δομή του Μουσείου και ενσωματώνοντας τα αποτελέσματα πρόσφατων ερευνών. Διατηρήθηκε επίσης η ιστορική πορεία της αφήγησης μέσα από εμβληματικές εικόνες, κειμήλια, αρχειακά τεκμήρια, φορεσιές κ.ά. που εικονογραφούν θέματα και γεγονότα: τη ναυμαχία του Ναυαρίνου, τον ελληνικό αλυτρωτισμό ή το Έπος του 1940-1941. Πολλά από αυτά παρουσιάζονται για πρώτη φορά σε μόνιμη έκθεση, ιδιαίτερα τα εξαιρετικής σημασίας τεκμήρια από τα Ιστορικά Αρχεία του Μουσείου.

Μια ενότητα που αναπτύσσεται σε ειδική προθήκη είναι τα φιλελληνικά αντικείμενα, κυρίως διακοσμητικά από μέταλλο και πορσελάνη με ελληνική και οριενταλιστική εικονογραφία, αλλά και αρχειακό υλικό που καταδεικνύει τις προσπάθειες ενίσχυσης του Αγώνα από τις ειδικές επιτροπές των μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων. Στην ενότητα αυτή περιλαμβάνεται και μια προτομή του Βρετανού πλοιάρχου Frank Hastings (Άστιγξ), έργο του Αντώνιου Σώχου, η παρουσίαση του οποίου ολοκληρώνει την έκθεση «Grand Tour» με έργα από την Κυβερνητική Συλλογή Τέχνης του Ηνωμένου Βασιλείου η οποία διοργανώθηκε τον Ιούλιο του 2023 με την ευκαιρία μιας συνεργασίας ανάμεσα στη Βρετανική Πρεσβεία στην Αθήνα και το Μουσείο Μπενάκη.

Η επανέκθεση δίνει επίσης έμφαση σε έργα ζωγραφικής που καλύπτουν διάφορες περιόδους, από τον ρομαντισμό έως τις νεωτερικές τάσεις του 20ού αιώνα, δημιουργώντας μια πολυδιάστατη εικόνα της τέχνης στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου αλλά και του απόηχου των ιστορικών γεγονότων στον τόπο αυτόν σε μεγάλα ευρωπαϊκά κέντρα τέχνης όπως το Παρίσι ή το Λονδίνο.

Κωστής Δεσύλλας, Προσωπογραφία του Αθανασίου Διάκου, περ. 1870, Λάδι σε μουσαμά | Αποκτήθηκε με τη συνδρομή του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου

Αργότερα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε προσωπικότητες που συνδέονται άμεσα με το Μουσείο Μπενάκη, όπως ο Εμμανουήλ Μπενάκης και ο γιος του Αντώνης, ιδρυτής του Μουσείου, η Πηνελόπη Σ. Δέλτα και ο Ελευθέριος Βενιζέλος. Τέλος, δύο έργα ενός καλλιτέχνη, του Γιαννούλη Χαλεπά, ο οποίος συμπίπτει χρονικά με την περίοδο που καλύπτει η τελευταία αίθουσα, ολοκληρώνουν την έκθεση. Ο Άγγελός του, ένα αριστούργημα σε τερακότα, γεφυρώνει την αφήγηση του Μουσείου Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού με τη συνέχειά της, στο ισόγειο της Πινακοθήκης Γκίκα, ενώ οι Εννέα Μούσες του αποχαιρετούν τον επισκέπτη στο Μουσείο.

Σηματολόγιο της ναυαρχίδας «Θεμιστοκλής», Υδατογραφία σε χαρτί | Δωρεά Στέφανου Ξενόπουλου

Η επανέκθεση των αιθουσών 33-36 του Μουσείου Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού ενισχύθηκε οικονομικά από δεκάδες υποστηρικτές του Μουσείου μέσα από την Εκστρατεία Συγκέντρωσης Πόρων 2023. Η συμβολή τους αναγνωρίζεται με την αναφορά των ονομάτων τους στο κεφαλόσκαλο του τρίτου ορόφου.

Κωνσταντίνος Μαλέας (1879-1928), Καΐκια στον Βόσπορο, Λάδι σε μουσαμά | Κληροδότημα Βέρας Κουλούρα

Η επανέκθεση έγινε με την επίβλεψη του επιστημονικού διευθυντή Γιώργη Μαγγίνη και η ομάδα επιμελητών που εργάστηκε αποτελείται από τους Μαρία Δημητριάδου, Πολύνα Κοσμαδάκη, Ξένια Πολίτου και Τάσο Σακελλαρόπουλο, με τη συμβολή της Μαίρη Βέργου, της Πανωραίας Μπενάτου, της Αλίκης Τσίργιαλου και του Κωνσταντίνου Στεφανή και με τον συντονισμό της Βασιλικής Δανιήλ. Τη συντήρηση και ανάρτηση των έργων ανέλαβε το Τμήμα Συντήρησης του Μουσείου Μπενάκη.

Φιλελληνικά επιτραπέζια ρολόγια από πορσελάνη, με τις μορφές του Κωνσταντίνου Κανάρη και Μαμελούκου, Εργαστήριο Jacob Petit, Γαλλία, 1820-1840 | Δωρεά Stéphan Adler

Παράλληλες δράσεις
25 Μαρτίου 2024 – Το Μουσείο ανοικτό σε όλους

Συνδέοντας τη θεματική της νέας μόνιμης έκθεσης του τρίτου ορόφου –«Νεότερη Ελλάδα»–  με τον εορτασμό της εθνικής επετείου, το Μουσείο Μπενάκη καλεί το κοινό να επισκεφθεί το Μουσείο Ελληνικού Πολιτισμού την 25η Μαρτίου 2024 από τις 13:00 έως τις 18:00 με ελεύθερη είσοδο. Στο αμφιθέατρο του Μουσείου θα προβάλλεται το ντοκιμαντέρ του Ηλία Γιαννακάκη «1821 Πριν και Μετά: Η γέννηση της Σύγχρονης Ελλάδας», μια παραγωγή του Μουσείου Μπενάκη και της Marketing Greece, το οποίο αναφέρεται στην επετειακή έκθεση για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821 που διοργάνωσε το Μουσείο Μπενάκη με τη σύμπραξη της Τράπεζας της Ελλάδος, της Εθνικής Τράπεζας και της Alpha Bank.

Πωλητήριο Μουσείου Μπενάκη – THE SHOP

Ανακαλύψτε μοναδικά επετειακά αντικείμενα, εμπνευσμένα από τις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη. Δείτε τη συλλογή εδώ.

Ξεναγήσεις για το κοινό

Θα πραγματοποιηθεί σειρά ξεναγήσεων με ελεύθερη είσοδο στη νέα μόνιμη έκθεση κάθε Πέμπτη από 27 Μαρτίου έως και 25 Απριλίου στις 18:00 για περιορισμένο, κάθε φορά, αριθμό ατόμων. Κρατήσεις θέσεων online μέσω του tickets.benaki.org.

Φιλελληνικά επιτραπέζια ρολόγια από πορσελάνη, με τις μορφές του Κωνσταντίνου Κανάρη και Μαμελούκου, Εργαστήριο Jacob Petit, Γαλλία, 1820-1840 | Δωρεά Stéphan Adler

Εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ)

Το Μουσείο Μπενάκη σε συνεργασία με τη MuseAI παρουσιάζει μια πιλοτική/πειραματική εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης με χρήση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων. Στόχος είναι η ενίσχυση της εμπειρίας των επισκεπτών και η επέκταση της εκπαιδευτικής λειτουργίας του Μουσείου.

Οι επισκέπτες με τη βοήθεια της εφαρμογής θα μπορούν να εξερευνήσουν το ιστορικό πλαίσιο επιλεγμένων αντικειμένων της έκθεσης κάνοντας διάλογο με το σύστημα. Θα αποκτήσουν τη δυνατότητα να επιλέξουν οι ίδιοι μια ατομική διαδρομή στις συγκεκριμένες αίθουσες και να θέσουν τις δικές τους ερωτήσεις σύμφωνα με την ηλικία και τα ενδιαφέροντά τους.

CLOSE UPS (Season #3)

Η σειρά CLOSE UPS ρίχνει φως σε αντικείμενα του Μουσείου Μπενάκη τόσο μέσα από τις ιστορίες που τα ίδια αφηγούνται όσο και μέσα από τις ιστορίες ανθρώπων που συνδέονται με αυτά. Έξι από τα επεισόδια του νέου κύκλου CLOSE UPS (Season #3) αφορούν αντικείμενα που περιλαμβάνονται στην επανέκθεση. Τα αντικείμενα αυτά σηματοδοτούνται με QR-Codes, δίνοντας τη δυνατότητα στους επισκέπτες να παρακολουθούν μπροστά από το κάθε έργο το σχετικό επεισόδιο. Τα επεισόδια αυτά είναι: «Το τελευταίο ποίημα του λόρδου Byron», «Ένα πορτρέτο της νεαρής βασίλισσας Όλγας», «Η αυλική ενδυμασία της πριγκίπισσας Μαρίας Βοναπάρτη», «Θεόδωρος Ράλλης, Πλάι στο τζάκι», «Παύλος Καλλιγάς, Τοπίο με εξοχική κατοικία», «Δελφικές Εορτές – Αρχαιότητα και μεσοπόλεμος στην Ελλάδα».

Η υλοποίηση της νέας σειράς CLOSE UPS Season #3 πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου. Η παραγωγή της έγινε από τον εταιρεία AbFab Productions.

Γιαννούλης Χαλεπάς (1851-1938), Πρόπλασμα προτομής αγγέλου, Πηλός | Κληροδότημα Αθανάσιου Κωνσταντινίδη

Πληροφορίες
Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού, Κουμπάρη 1, Αθήνα. Τηλ.: 210 3251311, benaki.org

Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή και Σάββατο: 10:00-18:00, Κυριακή: 10:00-16:00, Πέμπτη: 10:00-00:00, Τρίτη: κλειστά