Πρόοδος και ευημερία για όλους...

Δευτέρα, 26 Μαρτίου 2018 10:56
UPD:14:52
SOOC/Konstantinos Tsakalidis
A- A A+

Από την έντυπη έκδοση

Του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου

Μπορεί η θεωρία του Αμερικανού νομπελίστα οικονομολόγου Edmund Phelps (2006) να συμβάλει στην απογείωση της ελληνικής οικονομίας;

Στο καίριο αυτό ερώτημα, τέσσερις διαπρεπείς άνθρωποι του πνεύματος αλλά και της πράξης, προσπάθησαν να δώσουν απάντηση την περασμένη Πέμπτη το απόγευμα, στον χώρο του InnovAthens. Με αφετηρία το περίφημο βιβλίο του νομπελίστα Αμερικανού οικονομολόγου, καθηγητή Edmund Phelps, «Πρόοδος για όλους» (εκδόσεις Επίκεντρο), οι κ.κ. Αριστ. Δοξιάδης, σύμβουλος επιχειρήσεων, Πέτρος Παπασαραντόπουλος, εκδότης, Κ.Π. Αναγνωστόπουλος, καθηγητής ΔΠΘ, και Αντώνης Οικονόμου, διευθυντής InnovAthens, συζήτησαν τις καινοτομικές και αναπτυξιακές προοπτικές της οικονομίας, στην οποία παραδέχθηκαν ότι τα παράδοξα έχουν τον πρώτο λόγο.

Ο Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλος

Γιατί, όμως, επελέγη προς συζήτηση το βιβλίο του Edmund Phelps, που όταν πρωτοκυκλοφόρησε, το 2013, οι «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» το χαρακτήρισαν ως ένα από τα σημαντικότερα όλων των εποχών παγκοσμίως; Διότι, κατά την άποψή μας, το βιβλίο αναδεικνύει αλήθειες και πραγματικότητες που δεν βολεύουν. Ούτε την πολιτική, αλλά ούτε και ευημερούσες, απαθείς μπροστά στο μέλλον κοινωνίες. Κυρίως, τις κοινωνίες αυτές στις οποίες ένας κακώς εννοούμενος κρατισμός, με σύμμαχό του ποικίλα συντεχνιακά συμφέροντα, επιδρά σήμερα παραλυτικά και αντιστέκεται σε κάθε πρόοδο. Είναι δε τέτοια η τύφλωσή του που δεν καταλαβαίνει πώς και γιατί πριονίζει και το κλαδί πάνω στο οποίο κάθεται.

Υπό αυτή την έννοια, το βιβλίο του νομπελίστα οικονομολόγου είναι διαπεραστικό και, για όσους εφησυχάζουν, αφυπνιστικό. Με απόλυτα κατανοητό στυλ, ο συγγραφέας καταρρίπτει μύθους και προβάλλει αξίες που εδώ δεν τυγχάνουν ιδιαίτερου θαυμασμού.

Παράλληλα, ο γνωστός καθηγητής φέρνει στο προσκήνιο ένα σοβαρό θέμα: αυτό του κορπορατισμού και των οδυνηρών επιπτώσεών του για τους πολλούς προς όφελος των λίγων. Αυτών, δηλαδή, που σε μία κοινωνία συνθέτουν τις αποκαλούμενες «ομάδες πίεσης». Ιδιαίτερα στην Ελλάδα, αυτές είναι αρκετές και σίγουρα φέρνουν τεράστιο μερίδιο ευθύνης για τη χρεοκοπία της. Διότι, με βάση τη θεωρητική και πρακτική προσέγγιση του νομπελίστα οικονομολόγου, ο κορπορατισμός είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της ανάπτυξης και σήμερα συνιστά πραγματική απειλή για την παγκόσμια οικονομία.

Ο λόγος είναι απλός. Τα συντεχνιακά συμφέροντα αντιστρατεύονται κάθε πρόοδο και καινοτομία, προκαλούν θεσμικές παραμορφώσεις, αφαιρούν κοινωνικό δυναμισμό και αποδυναμώνουν την ατομική δημιουργία. Όμως, ο Edmund Phelps γράφει πως «η ευημερία εδράζεται στην ανάπτυξη του ατόμου, ήτοι στην προσωπική επένδυση και ανάπτυξη, στην έφεση για ανάληψη κινδύνων και στην αυτοολοκλήρωση».

Από την άποψη αυτή, θα μπορούσαμε να πούμε ότι για τον Edmund Phelps η ανάπτυξη-μεγέθυνση εξηγείται λιγότερο από τον συνδυασμό των συντελεστών παραγωγής και της τεχνικής προόδου και περισσότερο από την ύπαρξη μιας ηθικής της ελευθερίας, η οποία επιτρέπει σε κάθε άτομο να αναλαμβάνει την ευθύνη του εαυτού του, να καινοτομεί και να χαράζει το ίδιο τον δρόμο της ζωής του. Έτσι, ο συγγραφέας της «Προόδου για όλους» πιστεύει -και το τεκμηριώνει- ότι η μαζική ευημερία είναι συνάρτηση μιας ενδογενούς και καινοτόμου ανάπτυξης σε τοπικό επίπεδο, αλλά με δυνατότητες παγκόσμιας ενδεχομένως διάχυσης. Επικαλείται δε, στο επίπεδο αυτό, την πορεία των αναπτυγμένων οικονομιών τα 200 τελευταία χρόνια, οι οποίες όχι μόνον ξεπέρασαν τα όρια της φτώχειας, αλλά γνώρισαν και πρωτοφανή επίπεδα κοινωνικής ανάπτυξης και προστασίας.

Ωστόσο, κατά τον νομπελίστα οικονομολόγο, «ο δυναμισμός αυτός μπορεί να εξασθενήσει από κακούς θεσμούς, οι οποίοι παράγονται είτε από μία ατελή αντίληψη της καταστάσεως είτε από ανταγωνιστικά συμφέροντα». Τα συμφέροντα αυτά, εξάλλου, από την μία πλευρά υπονομεύουν συγκεκριμένες αξίες και, από την άλλη, παρεμποδίζουν την ανάπτυξη άλλων. Για να καταλάβει κανείς τι θέλει να πει ο Αμερικανός καθηγητής, αρκεί να διαβάσει ή να ακούσει πρόσφατες δηλώσεις ελληνικών συντεχνιών και αμέσως θα σκιαγραφηθεί μπροστά του η σύγχρονη ελληνική οικονομική και κοινωνική τραγωδία.

Έτσι κατά τον νομπελίστα οικονομολόγο, στη σημερινή φάση της τεχνολογικής εξέλιξης και του συνεπαγομένου οικονομικού μετασχηματισμού, ο δρόμος προς την ευημερία για όλους, είναι συνάρτηση των δυνατοτήτων να οικοδομηθεί μια «νεωτερική οικονομία». Μια οικονομία δηλαδή που θα ευνοεί την καινοτομία, όπως και την παραγωγή πρακτικής γνώσης μέσω της παραγωγικής διαδικασίας. Στο πλαίσιο αυτό, η δυσκολία, η ανακάλυψη, η αναζήτηση της αλλαγής, το πάθος και η θέληση εξόδου από τη μιζέρια, αποτελούν ασφαλέστερη πυξίδα ανάπτυξης από τα συντεχνιακά συμφέροντα και τους θανάσιμους εναγκαλισμούς τους. 

Προτεινόμενα για εσάς

Δημοφιλή